Akemmel n wedlis « Ageffur n tefsut » yura Amar Tafat
Azemz n usebtar-a, yebda ass n 22 di yennayer 2026
Akemmel n wedlis « Ageffur n tefsut » yura Amar Tafat
SEG TMEDYEZT ƔER USEKKIL
Tamedyazt s yisem-is d wazal-is tuɣal di tmurt nneɣ att-an la tetteddu s udegger am tomobile nni yeɛyan, mi ara walin medden asefru yuran ad zeggren fell-as, tegwti ur t-ɣɣaren ara kra kan n wuḥdiqen, wama wiyaḍ ur t-ssikiden ur s-ttaken azal imi ur yessɛi aẓawan (la music), tuɣal tengedwa tmussni deg wakud-a amcum! Asmi terbeḥ ddunnit d tira i yessɛan azal ugar n wayen nniḍen, tura ǧǧan tira, neɣ ad d-nini bran-as, neɣ d nettat i sen-yunfen. Tamussni d tira ssɛant taṛuẓi n uqerru ssɛant ilɣi daymi ttcawafen fell-as lɣaci, iwata d ayen isehlen kan, ayen isehlen ur d-yettawi uma d kra, am win i d-yettaddamen tasemt di tasilt yettagwad ad yerɣ ma yewwet s ufus-is ɣer wabuḍ n tasilt ad d-yeddem icriḥen, netta s ufella yella kan cituḥ nni i d-yufraren, cituḥ nni icuban ulac! Di tama nniḍen ad ak-yini walebɛeḍ s zzux nek d amedyaz, mačči d lfuḥ i yeffuḥ wawal-a, yelha maca, iwata ma nefka-yas azal-is n tidet, ma yella yeṭafaṛ asekkil, ma yella yeqqaṛ-itt s tegwti ur yettili d awal kan. Akka ad necbu timura yessenfalin wḍent igenwan d tmura issenfalin tussna d tmussni, iɣerbazen-nsent s immal ad ttnernin. Acku nutni ẓṛan ma ur tegiḍ azal i tmussni ad ak-tebru, imi ma ur teɣriḍ ara ur tettnadiḍ ara akken telliḍ txuṣeḍ, acku ur tezmireḍ ara ad d-terreḍ ɣef tuttra n tallit-a yettaẓen di dqiqa ɣer tayeḍ. Daymi qqaren imussnawen "amussnaw ur yettaǧǧa zman ad t yeǧǧ". Tin i tent-yugaren ma ur teɣriḍ ara di ddunnit am uxxam ur nessɛi llsas, acku leqraya n tutlayt neɣ asekkil yuɣal d tudert n wemdan, d amaḍal n tidet! Ma ur teɣriḍ ara diɣen arraw-ik ur ten-tessɣaṛeḍ ara, ihi aṭas n txeṣaṛin!
Amar Tafat, 22 yennayer 2020
— 115 —
Mačči kan d zzux
Mi d-ttaruɣ : "xedmeɣ aya, rniɣ aya". Mačči d zzux kan. Anda iyi-d-necden ɣer kra n temsalt n yidles d tutlayt ad aseɣ ad tt-fruɣ s wayen ssneɣ. Yak tesnem-iyi ur skerkiseɣ ara, ur sεiɣ ara ttnefcic. Keṛheɣ kan widak ur nesεi ara awal, widak ikkaten taqbaylit s rkel.Anda yella udriz n tutlayt-iw, ad iyi-d tafeḍ din-a : tira, tamedyazt, asarag.
Amar Tafat, 22 yennayer 2024
— 116 —
Tamegra n waḍu
Ad d-naru s tutlayt n tmaziɣt, ad d-nezuzer yiss,, ad ɣɣren wid i tt-iḥemmlen, fiḥel tuzzya ɣef uzaglu. War(Fiḥel) tnefxa, war urfan d imeṭṭawen, war tihin-tayi. Ad neǧǧ imdanen di tlelli-nsen, win ibɣan ad isebɣes s jim neɣ s uwennit, win ur nebɣi ara d netta i yeẓṛan ɣef wacu. Kkset leḥsed deg ul, aɣulu s wulac, i d-ittawi ala akṛah. Amdan ad yili d lfahem, ad ixeddem ayen ur nesεi amedya, ma d tiḥeckulin, d tḥeṛciwin n wuccen, ad d-yas wass ad msunt. Tamegra n waḍu.Amar Tafat, 22 yennayer 2024
— 117 —
Adfel
Ass-ayi yuɣ-iyi wakud di taddart, mi d-kkreɣ ṣbaḥ ɣef 7t u 30, nniɣ-as, ad ḍilleɣ ad waliɣ amek iga wakud di beṛṛa, ihi ufiɣ isenna-tt, imelles-itt udfel, yerna mazal iɣelli-d umeččim, iɣelli-d ittanṭṭaḍ amzun d ssiman di tmurt. Uɣalen-d wussan-nni n zik. Yelha wedfel. Tagrest s udfel tettawi-d rezgg. Awfan ad iqqim 3 wussan imir ɣas ad iṛuḥ, ayen ara yernu s nnig kṛaḍ n wussan d amerret, acku ttenṭṭaṛṛan medden di lεewla.Tikli deg udfel telha, aɣ-as-d tayuga n llibuṭ, ernu tabeṛnust, rnu iqeffazen, anda i ak-yehwa ad tawḍeḍ. Akka i ttagaɣ zik deg iseggasen yezrin. Ma ulac llibuṭ ula ik-yawin, ad teṛwuḍ ɣelluy d tucḍa s isebbaḍen. Qqaren deg inzi : adfel ddu-as, ageffur ddari-as.
Adfel yekkat deg udrar, semm-is di swaḥel. > Inzi n teqbaylit
Amar Tafat, 22 yennayer 2023
— 118 —
Ungal "Abrid n tafat"
Ungal-nni i wen-d-sekneɣ "Abrid n Tafat", ilaq ad teẓṛem, d akken mačči d isem-iw i d-rziɣ deg-s(d awal i t-id-yewwin), maca d abrid n tnaṣlit. Ufiɣ d akken d "Abrid n Tafat" i as-d-izgan am ukustim. Ẓṛiɣ belli ad ilin wid d tid, ara isqecṛen s wakken nniḍen, maca mi ara tadfeḍ(tkecmeḍ) di tmacahut-is din ara tafeḍ, abrid ineǧṛen ɣer tmussni, d abrid n tmussni srid, i d-ittawwin seg tutlayt n tmaziɣt ɣer wennar n imussnawen. Ungal-iw d asileɣ n imussnawen. Agzul-is d wa.
- 119 -Yal ameskar di tazwara ittaru-d ɣef yiman-is, d wayen i s-yeḍṛan. Yal wa d amek i d-iglem iman-is.
Tamaziɣt d tinzar
Tamaziɣt d tutlayt n wid yessεan tinzar, mačči n wid iqerṣen deg wadan. Γas ulama tusa-asen-d tuεeṛ nutni ur tewεiṛ ara fell-asen. Wiyaḍ nniḍen yeɣran tutlayin tijenṭaḍin snaεmalen tewεeṛ fell-asen, am win-a yeṭṭef unajel... Ur ẓṛin ara iseɣ-is d wazal-is. Deg wakud-a anda tutlayt tuḥwaǧ tallelt nutni ṭamaεen deg-s tacriḥt. Lemmer llin tinzar yal taɣawsa teshel deg wakud-a amaynut anda gten wallalen n tmussni, zemmren ineggura ad d-qeḍεen imezwura.
- 121 -Ticki neḥwaǧ nrezzu ɣer tmaziɣt, ticki d zzux ihhh s tṛumit! Tettɣaḍ tmaziɣt !
Amussnaw n tura
Inna-yak yiwen "i wakken ad tiliḍ d amussnaw iwata akken ak-qeblen kra n leǧnas, xeṛṣum yiwen i kra n tmurt, mačči d at taddart-ik kan, neɣ n temnaḍṭ-ik". Nek nniɣ-as "tzemmreḍ ad tiliḍ d amussnaw gar wat taddart-ik kan, neɣ di teqbilt-ik". Netta yeggumma ad yeṛeẓ i nnmara, ak-iqqar "tura mačči d zik-nni asmi yella Si Muḥ U Mḥend d Yusef-U-Qasi, ewwet ad lḥunt!". Hhhhhh d axeṣṣaṛ!
- 123 -Ma tuder iban ad d-nini "acimi?", neɣ, ad d-nini "iwata ad tali". Ima d alluy i tuli s igenni, acimi ara d-nini "acimi tuli?!" Hatan tura anda tukeḥ! Hatan anda i tent-nuɣ!
Yal amdan d taḥirfat-is
Neqqar diɣen nekni s Iqbayliyen, deg inzi n ttṛebga "ayen ik-ixḍan xḍu-yas". Ma ur tetwileḍ ara di kra taɣult, yif-it beddel taḥirfat, ad tnadiḍ, ad teẓṛeḍ anda twataḍ.
- 125 -Anef-as i wemcum akken yella, ma ulac ad ak-yuɣal d talafsa! Wagi diɣen inu.
Asedhu n igerdan
Ibabaten d tyemmatin zik sedhuyen igerdan imecṭṭuḥen s usefru-a, mi ara sersen ifassen-nsen wa ɣef wa s tubbit n sin iḍudan, cennun izli-a :« Čičiw a εebbi benyaziṭ unciw
I ksan iɣiden
Di tlemmast izeǧigen
Iger-d wuccen d aquḍiḍ
Yečča yiwen
Caṛqreq ubeṛṛeqreq
Ay agenduz aleqaq
Ileεben deg seleqleq
Fffffffrrrrrrrrrrr »
Ad asen-yekkes ifassen s tɣawalt
— 127 —
Amɣar n zik
Imɣaren n zik d izemniyen, zgan becṛuṛḥen, ḥemmlen ad necṛaḥen ula d igerdan. Tella yiwet n teqsiṭ ttagan-tt mi ttnecṛaḥen d igerdan. Ad d-iεeddi ugrud ad iɣiwel ad t-id-yeṭṭef umɣar di tmeẓuɣin, ad t-ittṣubu d akessar, s lemḥadra ɣas ad t-iqreḥ ciṭṭuḥ, ad as-iqqar : «ma tufiḍ bab ibawen brak brak... ad t-iεelleq diɣen d asawen : «ma ur t-ufiḍ ara qlaε qlaε qlaε qlaε...» ad ittaḍṣa hhhhhh— 128 —
Lexlaṣ
Inna-ak yiwen : "ma ttxelliṣen-k meqqar di facebook, cwi?" Nniɣ-as : "ttxelliṣen-iyi s ddebuz-nni iqqaren "yelha", d kra n iwenniten. Lhan les jaimes sefṛaḥen". Yenna-k : "ihi terwi tazart." Nniɣ-as : "d wa d akud-a, exdem akka neɣ susem!."— 129 —
Win yewten tutlayt-is
Win ara yewten tutlayt-is, iẓṛa s yiman-is iḥtal-as, iṭṭamaε ad d-tecreq fell-as di ddunnit neɣ di llaxeṛt! Ur cukkeɣ ad teḍṛu tagi, izmer ad yuɣal am uccen ur ttkalen ara fell-as medden. Di ddunnit neɣ di llaxeṛt. Akken i asen-teḍṛa i kra n wid yettawin abrid am wagi. Tutlayt am tyemmat tesεa lbaṛaka, tesεa daεwessu, tṛebba-k-id i wakken ad tt-trefdeḍ mi tzemreḍ, mi teɣriḍ, mi tesneḍ mi tesεiḍ. Maca ungif ittuɣal fell-as s uzenter d uqeccem, akken ad as-inin telhiḍ widak iseqdacen amger ṣbeḥ meddi, widak igezzmen tutlayin d iẓuṛan.— 130 —
Tameṭṭut akked tutlayt
Zik tulawin d nutenti i d tutlayt n tmaziɣt, acku d nutenti i d tiyemmatin, tamaziɣt ur tettwaru ara, maca seqdacent-tt di timawit akken iwata, ḥerzent amawal aqbuṛ, d yinzan d tenfaliyin, ayagi i d-yeqqimen ɣer ɣur-sent i t-id-nelmed. Irgazen iqbuṛen sexlaḍen deg wawalen, imi tteffɣen, ttxalaḍen ijenṭaḍen, armi tamaziɣt tuɣal d abumexluḍ... Maca tameṭṭut attan deg uxxam, attan kan di taddart nettat d tid i tt-yecban, ula sani tṛuḥ, yerna tettuqenneε s tutlayt-is, tessefruy yiss, teccennu yiss, artg...— 131 —
At zik
Nnan "zik-nni mi tekkreḍ ad tnemmreḍ babak, neɣ gmak ak-inin sussem, "d lεib win icekṛen iman-is". Iwata ad tessεuḍ d acengu? Nniɣ-as "ihi yif-it tura!". Yenna-k win-a "ala zik d zik, tura d tura". Hhhhhhhh— 132 —
At n tugniwin
Agaden iẓewṛen ttagan tugniwin yelhan, qqaren-asen inaẓuṛen n tguniwin, neɣ n twellafin. Inaẓuṛen mi ara kd--gen tawellaft, neɣ a d-kamiṛin kra am wakken s wallen-ik i tettwaliḍ, ayen akk tebɣiḍ. Ayen bɣant wallen-ik ara tettwaliḍ. Amedya di tmura yuẓen ɣer zdat.— 133 —
Iṭij isefsax tillas, tiziri tettnaɣ d tillas
Tillas: ṭṭlam
Awal
Awal iteddu s tira, di tferkit yettaf iman-is, isedduy-it umaru, neɣ amedyaz deg iḍṛisen-is. Uṣkan tiɣermin di tmetti, tiftilin ḍwant igenni-s, ayen din ɣɣran medden, yal aḍṛis s umeskar-is.
Yecbeḥ umahil ma yesuddes, ma yesεa tidet ittwalin, ma yedderɣel neɣ yumes, ɣer deffir ur isεi tuɣalin. Ili-k d win ittmeyyizen, ekkes ɣef tidet timedlin, tamussni-k ad teger isegman, yal tamurt ad k-id-walin.
Ur kkat tagest deg ucḍaḍ, ur d-ttεemmiṛeḍ di telkin. Tecbeḥ tussna zeddigen, i d-iqqar bu tiktiwin, d ayen ittnadin wuḥdiqen, ad lemden timussniwin. Awal-ik ad yesεu azal, ad t-ttazunt tsutwin, ma tettamneḍ trugza, s yis kan i d-ttbinin. Ma tettaruḍ ad d-tifriṛeḍ, xḍu-k kan si tqeṛacin!
— 135 —
IMUSSNAWEN DI TMURA TIJENṬAḌIN
Llan yirgazen d tulawin unagen(hujṛen) wwḍen timura, ddren am dihin am da, ur ttun ara tutlayt-nsen d tnaṣlit-nsen, ttemyagaren-d s ubrid n tdukliwin sfugulen ansayen d yidles amaynut n tmaziɣt. Ad naf imussnawen imeqqranen yessnen tutlayin, sεan igerdasen s wacu ṭṭfen imekwan εlayen, di tmura tijenṭaḍin(tibaṛṛaniyin) maca ur jaḥen ara, ur nzin ara s weɣrum, rennun leqdic s tutlayt n tmaziɣt s ufella, yal wa d idlisen i d-isuffeɣ, yal wa d leqdic i yega. Ar ɣur-i wigi twata-asen tejmilt d usebɣes. Am urgaz am tmeṭṭut.— 136 —
Tid d wid yesebɣasen
Ad asen-iniɣ : "tanemmirt ur nettfaka", i wid d tid i d-isebɣasen s jaime d uwennit, s wawal llεali dayi. Yiss-n i tecbeḥ tutlayt s wayes nettaru. Nessarem ad uɣalen akk d imura, d imussnawen d timussnawin.— 137 —
Nekni s wagad d tagad yettnadin ad issinen, nettnadi kan anda ara d-nernu kra d waṭas n tmussni. Amdan yettissin alama yemmut.
Ungalen ɣriɣ d imezwura
Ungalen ɣriɣ d imezwura, ASKUTI/ yura Saεid Saεdi, FAFA/yura Ṛacid Ɛallic, Iḍ d wass/yura Amar Mezdad, wigi aṭas n tikkal i ten-ɣɣriɣ, ttallseɣ-asen taɣuri. Cubaɣ-ten ar yidlisen yura dda Lmulud Mεemmri: Tajeṛṛumt n tmaziɣt, Isefra n Teqbaylit Iqbuṛen, Inna-yas Ccix Muḥend, Isefra n Si Muḥend U Mḥend. Wamma idlisen akk i d-itteffɣen tura, ɣɣareɣ-ten. Nettra ad nwali, ad nɣɣer amaynut i d-itteffɣen s tmaziɣt. Affud igerzen i wagad d ttagad yettarun s tutlayt n tmaziɣt.— 139 —
Tura mačči am zik-nni, maca yella zik-nni di tura. War zik-nni ur nettili ara, am medden s umata.
AYEN NSELL ΓEF USEFRU
Deg zik llan imdanen ifehmen asefru akken yettwfham s teqbaylit, zeddig, inummek, yella wayen ara d-lemdeḍ deg-s, d tamsirt. Ama d awal yemluqan, ama d iwzi neɣ d inzi deg-s, neɣ d teṣwiṛa n uglam, akked d uṣkay n tefyar. Imezwura-a d wid iḥemmlen ad walin, ad issinen lemεani d tecbeḥ n wawal, yerna saramen tutlayt-nsen ad teǧuǧeg s tmedyezt. Llan wid iqelben awal ɣer tama n ddiri, rennun-as i usefru sɣur-sen, ayen ur yesεi, as-d-semɣin acciwen. Ineggura-a, d agad ur neḥmil ara tasekla, ur nettnadi ad issinen sser n tutlayt-nsen, ula i asen-yexdem umedyaz, acku zggan gzan meqlubi, lemmer d lwiz ara sen-d-ittesmiri ad t-rren d aliṭul.— 141 —
Tirawt inefɛen imeɣri
Win ittarun ayen ara inefεen imeɣriyen, ad d-yelmed umdan tasekla taqburt, neɣ tussna ara irefden ilmeẓyen ara yarun akka nqeddem, neɣ ayen isnernin azal n tutlayt di tmurt neɣ di beṛṛa, ad d-tbin s yidles-is d umezruy-is. Deg wannect-a walaɣ kan imura n tmaziɣt akked d iselmaden d wid i ten-yeɣɣaren, ɣas d takemmict maca azal-nsen ɣur-i am tzizwa iẓeṭṭen tamemt. Ula d wid ittarun s tutlayin tijenṭaḍin ɣef tutlayt n tmaziɣt s wazal-nsen. Ma d zzux, d wurar ɣef llɣelb, neɣ nek d "cumpyu", mačči d tallit-is ɣur-neɣ, zzux d urar kan n teswiεt neɣ n tezwayt, d abeḥri ttcummun akk medden, maca ur yella d tiremt n uselmed. Ad ddren wid iseqdacen deg ul tutlayt n tmaziɣt, d wid i tt-ittarun, d wid i tt-ittarun. Win ara d-imeslayen ur d-isedd' ara izmawen d tseddiwin-agi ur ẓṛiɣ ara amek ittmeyyiz, d ayen ur nettεedday di teɣrasin.— 142 —
Di zman n Ccix Muḥend
Iεedda-d umeddaḥ yekkat, yenna-yas:
Lawleyya anida ttilinAten-i di tuddar ḍaqen
Knan amzun d iseḍṛa
Am umizab yiẓṛi-nnsen
Siferret asigna ɣef ul
A kra i tt-id isḍaren
Yerra-yas Ccix yenna-yas:
Lawleyya anida ttilinHaten-i di tuddar εussen
S wallen i nudan tamurt
S-uḍaṛ ur tt-id εfisen
Seččen leḥbab d-imawlan
Ifen lḥeǧaǧ icewqen
— 143 —
Awal am lewǧeh
"Ma (ifat)yeffeɣ lewjah, ur tezmireḍ ad t-id-terreḍ", ɣas d tikerkas ulac d acu ara d-tṛeqεeḍ deg-s. Ayen yernan annect-a, d aḥezzeb d umeyyez. Yif-it uḥezzeb d umeyyez di tazwara, send a d-ḍṛunt. Nnan-t-id imussnawen n zik.— 144 —
Asexleḍ n temsal
Yiwen wakud akken, yenna-k yiwen n umussnaw : "ur ttenṭig ara seg umahil ɣer wayeḍ, xdem yiwet alama i tt-tekfiḍ akken iwata, imir ɣas uɣal ɣer tayeḍ, ur tturaren ara imussnawen s imuhal! Ma ulac, ulac tin ara tekfuḍ, yerna ad d-tezgeḍ, am wakken ur tegiḍ kra".— 145 —
Yal wa d anda i yettaf iman-is
Yal yiwen d acu i iḥemmel, deg wanda i yettaf iman-is. Yal ass ad tafeḍ iga afernas. Ladɣa nekki riɣ aṭas tira s tutlayt-iw tamaziɣt, ihi yal ass d tira, ttaruɣ war ceḥḥa. Acku ad wen-d-iniɣ : ar ɣur-i ẓidet nezzeh, bninet. Ar ɣur-i tessεa azal meqqer, mačči am lmakla, maca am lxedma. Imi nek d mmis yewwi-d ad mehlen fell-as, aḥlil i win ur nessin azal-is. Aḥlil win ur irfid wayla-s. Akken i d as-qqaren di tezlit-nni n zik : a Muḥend yeǧǧan yemmas... Nekki ur ttawiɣ ara abrid n tibbuhelt d ddaεwessu, nek seg widak i d-yettarran aqabac s axxam, d anaεmaṛ, mačči d amjaḥ yeǧǧan tamurt d imawlan. Anef-as i lehwa ad tewwet!!!— 146 —
Amɛiwen
Nekni neqqar : ad nεiwen ad aɣ-εiwnen. Taεkemt ẓẓayen ad tifsus. Kra qqaren : εiwen kan kečč! Nek nniɣ-as : ddunnit telha s umyaɣ, u win yeggaren ifassen ad yissin, yerna ma nettemεawan ulac win ara iretmen. Maca εeddi kečč! D anezzeh i d tigti. Am wakken diɣen nḥemmel amyeɣleb, d wa i d ugur, acku amyeɣleb yebna ɣef tkerkas d tḥeṛciwin.— 147 —
Talluft n waḍu ajehli
Nnan-d, berḥen s wulɣu di ṛadyu d tilibizyu, di facebook, akk anda meqqin isallen: ass n ttlata 26 di yennayer 2026 ad d-ihubb waḍu ameqqran, yezmer ad d-yeǧǧ cwami d twuɣa, yezmer ad isenger ddunnit! Ɣur-wat iman-nwen! Iɣerbazen ad ṣekṛen sin wussan, laṛebɛa d lexmis, timsrifgin daɣen ad ḥebsent, iminigen ad beddlen ṛḥil-nsen, ad sen-gen ass iwatan. Ihi yeneqlab wakud deg wass-nni n ttlata, yettaɣ lḥal tella tekkat lehwa s 3 wussan ɣef deffir n wass n laṛebɛa. Yewwet ugeffur akken iwata, uzzlen iɣezṛan d isaffen, ṭeṛḍqen yinsisen. Llan umren medden, ɣas akken ur sen-yeǧǧ'ara ugeffur ad leqḍen azemmur-nsen, yal ass d ageffur. Maca ziɣen, sdeffir n ugeffur ad d-yeḍfeṛ waḍu ajehli! Ass n laṛebɛa yewweḍ-d, lɣaci yakk ṭfen tiɛebbaḍin-nsen di tugdi, ɛewwlen akk ur tteffɣen ara ass-nni, heggan-d lɛewla, ad xedmen akken i d-berḥen imussnawen n lḥala n tegnawt. Ulac tufɣa ɣef beṛṛa, arrac ur ɣɣaren ara, iɣerbazen ad ṣekṛen. Akken qqaren "lemḥadra tugar leqḍaɛ". Ihi nek ffɣeɣ-d ass n laṛebɛa ɣef temdin-nneɣ Suq Lḥed, ayen walaɣ, yenqes lɣaci di temdint, maca llan wid i d-yeffɣen am nek, leqhawi d tḥuna diɣen llan wid yellin tiwwura. Deg ṣbeḥ ɣer tmeddit n wass n laṛebɛa, yella waḍu, yebda akken i d-nnan ɣef 14t, cwiṭ cwiṭ, armi yeuɣal yettnerni, maca mačči d ajehli mliḥ-mliḥ. Ɣer-neɣ d aḍu am waḍuyen, maca anda nniḍen, am lezzayer tamaneɣt, d wehṛan, nnan-d, seknen-d di Youtube "iqelleɛ isekla, iseɣli-ten-id ɣer webrid, yeṛẓa aṭas n tkeṛyas, yeṛẓa tiḥuna. Lɣaci iteddun di temdint armi ttaṭṭafen di tgejda d leḥyuḍ amaɣef ad ten-yerfed, imken yewweḍ ɣer 150 km di saɛa! Ay aḥnin ḥudd!— 148 —
Amek ttnecṛaḥen wat zik
Qqimen akk akka di tejmaεt, nna-asen yiwen : "ẓṛiɣ tizizwa annect n wulli! Inṭeq wayeḍ inna-as : "ur ttεeddayent ara di teɣrasin!" hhhhh— 149 —
Win ittqadaṛen, d win yesnen azal n umdan anda teddiḍ ad d-magreḍ isem-is. Imi ittuqadeṛ iban ittqaddaṛ.
𝗔𝗠𝗘𝗭𝗥𝗨𝗬 AQBUṚ 𝗡 𝗧𝗜𝗥𝗔 𝗗 𝗨𝗦𝗘𝗟𝗠𝗘𝗗 𝗦 𝗧𝗠𝗔𝗭𝗜Ɣ𝗧 𝗦𝗘𝗚 90 Ɣ𝗘𝗥 𝗗𝗔
𝙈𝙖 𝙪𝙧 𝙙-𝙣𝙚𝙗𝙙𝙞𝙧 𝙬𝙞𝙙 𝙮𝙪𝙧𝙖𝙣 𝙨 𝙩𝙪𝙩𝙡𝙖𝙮𝙩 𝙣 𝙩𝙢𝙖𝙯𝙞ɣ𝙩 𝙣𝙚ɣ 𝙬𝙞𝙙 𝙞 𝙖ɣ-𝙩𝙩-𝙞𝙨𝙡𝙚𝙢𝙙𝙚𝙣 𝙨𝙚𝙣𝙙 𝙣𝙣𝙚ɣ 𝙨 𝙬𝙖𝙩 𝙩𝙪𝙧𝙖 𝙖𝙢 𝙬𝙖𝙠𝙠𝙚𝙣 𝙙 𝙖𝙯𝙜𝙚𝙣 𝙣 𝙪𝙨𝙢𝙚𝙠𝙩𝙞 𝙞 𝙣𝙚𝙜𝙖 𝙖𝙨𝙨-𝙖
D asḥissef imi ttwaliɣ tira ur as-nefki azal am tɣawsiwin-nniḍen n yidles. Tira, amzun nettaru i waḍu! Ayen din i d-yeffɣen n yidlisen d imyura-nsen, i wakken ad asen-nerr tajmilt ass-a ulac anda i ten-nwala. Tajmilt i yimyura n tmaziɣt i d-ufiɣ seg iseggasen n 90 neɣ send kra Dda Lmulud Mεemmri 4 yidlisen s tmaziɣt, Ṛacid Ɛellic, Saεid Saεdi, Ɛmeṛ Mezdad, Ḥend Saεdi, Meqran Cemmim, Ben Muḥemed, Rabaḥ Gerruj, Saɛid Fṛiḥa, Lewnis n At Mangellat, Ɛebdella Ḥaman, Muḥend U Yidir At Ɛemṛan(sin-agi ineggura ad ttwaṛeḥmen). Iselmaden diɣen : Ḥmed Zayed(di sin Dda Yidir d Massa), Kamal Buεmaṛa, Ɛelawa Rabḥi, Saεid Duman, Dehbiya Ɛbrus, Saεid Cemmax,Salem caker, Muḥend Waεmeṛ Usalem, wigi akk nelmed ɣur-sen tussna s tutlayt n tmaziɣt. Llan deg Ugraw Adelsan Amaziɣ. Agraw ameqqran ineǧṛen abrid ussnan i tmaziɣt iban ur yeffir d Agraw Adelsan Amaziɣ, ayen din n tdukliwin tidelsanin i yesedduy di yal tamnaḍt n Lezzayer, ayen din n imyura d imussnawen i d-inǧeṛ. Tisɣunin s tutlayt n tmaziɣt : Izen Amaziɣ d imassanen imeqqranen i d-ittarun deg-s di yal tamnaḍt n umaḍal amaziɣ. Arraz n Lmulud n at Mεemmeṛ, yefka-d imɣan yuɣalen d isekla. Ma nuɣal ɣer yiɣmisen, ad d-nesmekti amenzu "Asalu" ɣas iṛuḥ yeǧǧa-d "Aɣmis Tamurt", "Aɣmis Iẓuṛan", "Aɣmis Azul", "Aɣmis Yal Ass", "Tafuɣalt", "Aɣmis Azul (i d-itteffɣen di Bgayet)", wigi akk ur iwata ad ten-nettu deg wass yecban ass-a, acku tira d igenni n tutlayt. Tutlayt d iles akked d tira-s, maca tira d tudert n tutlayt, acku ayen yuran ur yella d waḍu kan, maca ur izmir yiwen ad t-yesfeḍ.— 151 —
Amedyaz aqbuṛ Yusef U Qasi
Yusef U Qasi yessefruy s tmedyezt n tmussni zeddigen, iseqdac tutlayt n teqbaylit taquṛant, yellan di tallit-is (di 17), maca deg umawal-is yal tikelt nettaf awalen n tmaziɣt yemluqan, iweεṛen akken ad ten-nefhem. D aymi i iwata ad nɣɣer tamedyezt n Dda Yusef.
— 151 —
Iḍebbalen a mmis n tmurt!
Acu i d-ittadfen s allaɣ-iw ussan-a n unebdu, d cfawat n temẓi deg isegasen n 70. Ttmektayeɣ-d asmi nettṛaǧu s ccuq iḍebbalen mi ara tili tmeɣra, ar ɣur-neɣ s imeẓyanen am wakken d ayen ur nessεi tamtilt. Ladɣa kra n yimeqqranen i aɣ-yugaren, ttallsen-aɣ-d tillufa xeddmen ticki ttṛuḥen ɣer ṭbel : takeṛḍa n tebḥirin, tawaksa n lexṛif di tneqlin, imennuɣen ttagan deg ubrid ma llan wid isen-d-izewwren.
Zik deg wass n tmeɣra, ad suddsen ṛeḥba iεerrasen, ad d-yas uqahwaǧi ad icεel din-a, ad iseww latay d tɣellust (lqahwa), ad d-awḍen iḍebbalen amzun d itran d s iqendyaṛ d iεmamen, d tcucay tizeggaɣin. Ad d-wten tazwayt tamenzut, syen ad rren ad ččen imekli, ad staεfun, ad d-zzin ar ṛeḥba, lɣaci ad ilin s waṭas, yal win-a atan din; ad bdun tiyita, tazwayt deffir tayeḍ, irgazen d yilmeẓyen ad reysen(ceṭḥen), ad ttṛeciqqen iṣuṛdiyen ɣef iεumam n iḍebbalen. Iḍebbalen sseḥmuyen ṛeḥba s tezwayin yelhan ticki yella ṛceq, ticki ulac d tizwayin kan tiṣemmaḍin.
— 152 —
Tikeṛmusin d tbexsisin
Tikeṛmusin ulac i tent-yecban i tsegwrit(dessert) skweṛ-nsent yelha ur yettḍuṛ ara imuḍan n ṣkweṛ, am wakken yelha i tεebbuṭ yettekkes aqṛaḥ d yir aṭan. Tibexsisin lhant taṣebḥit ad tent-id tekksed s ufella n tmeɣrust(tneqwlet) d tiṣemmaḍin, ad tteččed akka kra n kuz(4) tiden n ubuɣenjuṛ, neɣ n tlekkakt, neɣ tɣanimt, neɣ tiden n ujanjar. Qqaren imassanen n tujya "tibexsisin ssεant asafar n calcium" lhant i yeɣsan.
— 153 —
Tabadut n tmedyezt
Tamedyezt d ṣṣenf aseklan i d-tesnulfa tenfalit taẓuṛit. yessugun-d s wawalen i d-yettwafernen s ttawil, timsefra n wawal tettṣeggim-d tikwal kra n temṣukint talqayant, tessexdam iḥulfan, tiktiwin akked termit n yimdanen s wudem asɣenwan n izamulen...
Définition de la poésie
La poésie est un genre littéraire caractérisé par l'expression artistique et imaginative à travers des mots choisis avec soin, des rythmes particuliers et souvent une structure formelle spécifique. Elle explore les émotions, les idées et les expériences humaines de manière créative et symbolique.
— 154 —
Tikellax n s ufella
Send ad tjeṛbeḍ yiwen, ur ttamen iles-is. Acku mi k-iḥwaǧ yiwen yezmer ad ak-yerr azal, maca ticki i teḥwaǧeḍ, din ara k-d-ibin, ma ur iskerkis ara. Ma iger-ak-d irebbi atan iṣeḥḥa llsas-is, ɣas rnu-yas deg wazal, ma ulac din i yefra wurar, ddu-as akken i ak-d-idda. Acku ma yulles ikellex-ik, deg kečč i d ungif.
— 155 —
Acu i d-tenniḍ?!
Yenna-k yiwen : acu akka i d-tenniḍ imi akka tettaruḍ yal ass? Amek i as-rriɣ? Ttaḍṣaɣ kan ɣef tuttra-agi!! Yuɣal nniɣ-as : tura mačči am zik a mass,; tura ur seklasen ara awal ɣef walaɣ, acku tteklen medden ɣef tira imi tezga zdat-sen. Wamma ayen i d-uriɣ nek imken am ugeffur mi yekkat di tegrest. .
— 156 —
Ad d-nelmed neɣ ad nedhu?!
Tagara-ya sellen medden i yisem n umeskar, maca mačči d tamussni i ttnadin i wakken ad d-lemden ayen ara sen-iseṛwun allaɣ, ad yekkes llaẓ n isallen d wayen iwatan ad t-isinen. Bɣan kan ad dhun, s wayen fesusen am waḍu. Aḍu ittakk-iten i waḍu, uɣalen armi d aḍu kan i ḥemmlen. Ma d tamussni d tussna ugaren di ṛeḥba. D wa i d zman bu txidas.
— 157 —
Iberdan i d-tuɣ tutlayt tamaziɣt
Tlata n yiberdan i d-tuɣ tutlayt n tmaziɣt deg umezry-is, yella webrid n tsartit yekkaten fell-as seg wasmi i d-tebda deg iseggasen n 40 alama d 80, neɣ alama d ass-a. Yella webrid n timuhla ɣef tutlayt s tutlayin tijenṭaḍin, aṭas n yidlisen d isaragen i d-yellan fell-as, yella webrid n imuhal d useddu n tutlayt d tnaṣlit, ɣas ulama abrid-agi d netta i d amezwaru seg 1900 di tallit n Bulifa yuran idlisen s tutlayt n tmaziɣt rnu ɣur-s Belεid At Aεli yuran tasekla. Abrid-agi n yimuhal s tutlayt tamaziɣt d netta kan ara d-yeqqimen(lmed tamaziɣt deg uɣerbaz, aru s tmaziɣt, siwel s tmaziɣt) imi d abrid-agi i d agejdan i d illaw i d anesbaɣur, ayen nniḍen ad d-yeqqim d amezruy n tutlayt ansi i d-tezra.
Maca ass-a win ibɣan ad tali tmaziɣt ad iselmed yiss arraw-is, ad ten-inhu i wakken ad ḥeṛcen deg-s, win yebɣan ad yaru idlisen ad ten-yaru s tutlayt n tmaziɣt yellan d tutlayt n tyemmat-is. Ur d-yegri uskerkes ɣef tutlayt.Ur nettṛaǧu ara ijenṭaḍen ad smersen tutlayt-nneɣ, d nekni i d-tewwi ad tt-nesemres deg waṭas n taɣulin. Akka ula d anda ara t-sutreḍ izerfan ixuṣṣen tutlayt icbeḥ fell-ak ay amdan i tt-isemrasen war tikureεt(hypocrisie), ak-tt-id-fken yerna ad tt-kemmleḍ deg ubrid-is, ɣas tεetbeḍ maca d ayen yellan yesεa azal ɣer ugdud-is, mačči d awal kan n teswiεt. Mi ara d-nawi kra ur t-nettaǧǧa ar deqqal di tcihant neɣ ad t-nettu. Amek nek d amaziɣ ur semraseɣ ara tutlayt-iw, as-d-zgeɣ s lebεad am wakken εuseɣ taqeḍεit n wulli? Iwata d nek i d amezwaru ad as-fkeɣ azal acku d amenzay-iw, mi ara nettmeslay ɣef tɣawsa ur nettnadi ad tt-nissin, ar deqqal kra n wakud ad tt-nettu ad aɣ-tettu, ur nẓeṛ anda tewweḍ tara-s, agrud ad aɣ-yif di tmussni-s.
— 158 —
Aktayen n weɣmis Tamurt
Cfiɣ i tallit n weɣmis Tamurt asmi i d-nettaru deg-s, greɣ tamawt aṭas i d-ittarun deg-s, am irgazen am tilawin. Aɣmis itteffeɣ-d yal dduṛt, deg wass n llexmis, ttḥiriɣ melmi ara t-id-aɣeɣ, ttṛuḥuɣ ɣef ddema-s ɣer Fṛiḥa neɣ ɣer Tizi-Wezzu akken ad t-id-aɣeɣ. Ladɣa ma ɣer tnarit n uɣmis i rriɣ ttakken-iyi-d sin iɣmisen war llexlaṣ. Ḥemmleɣ aktayen n tallit-nni, udfen deg wallaɣ-iw ur sefḍen. Cfiɣ diɣen ɣef widak d tidak i d-ittarun imiren, am : Aεli Maquṛ (ad ittwaṛḥem), Ḥusin Sbaε (ad ittwaṛḥem), Dihya, Aεmeṛ Uciban, Malek Hud(ad iyi-surfen widak ur d-bedreɣ, tura daya ɣef i cfiɣ). Nettaru-d akk din-a yal wa d aɣanib-is.— 159 —
Fuṛaṛ
Sed i d-iteddun ad yadef umenzu n fuṛaṛ 2972, d tikli ad teffeɣ tegrest, ad tadef tefsut, yal tasemhuyt s nuba-s. Akka i d akud n takurt, akka i tettezzi takurt n wakal ɣef yiṭij. Akken qqaren "yal tafsut s tefsut-is", yewεeṛ ula i usegzi gar tuεlac d yiles n umdan. Tafsut ad tadef ass n 24 di fuṛaṛ 2972.
5 di fuṛaṛ 2022
— 160 —
Aḍu d uɣamac
Ttεasat/mt, ttḥadaret/mt iman-nnwen/kwent ɣef "waḍu d uɣamac" ineqqen idles d tutlayt, ur teẓṛim anda(ansi) ara d-iṣuḍ mgal tamaziɣt, akken qqaren "laman wwint waman". Beggset/mt akken iwata s waggus n uzbu ɣer tira n tutlayt n tmaziɣt. Senfalit/mt yal ass s tmaziɣt s uqbuṛ, neɣ s umaynut, akka tamaziɣt ad tili ger tutlayin, ad tidir ur yezmir yiwen ad tt-yemḥu neɣ ad as-isenɣes deg uzal d waffud.
— 161 —
Err-as awal
Err awal i win ur ak-d-nessawel. Ečč ɣer win ur d-nawel. Sefhem i win ur k-id-nsewwel. Kemmel akken alama terfiḍ ad tennaɣeḍ d yiman-ik ur tferruḍ yid-s. Tezzmeḍ imeddukal-ik imi ur slin ur d-ṛuḥen. Kemmel akken alama i ak-id-irra lḥid n tzeqqa. Inni-yas « tewεeṛ ddunnit a simra n simra.» hhhhhh
— 162 —
Ur rennu, ur senɣas
Timsal n zik neɣ tura iwata ad d-yini umdan tibadutin-nsent, akken i tent-seqdacen deg wakud-nsent. D wa i d abrid n tira. Ur iwata ara ad netti (ad neqleb) amaynut neɣ aqbuṛ, ad as-nesenɣes neɣ ad as-nernu am userwal amek ara ɣ-d-yas. Abeṛnus ad yeqqim d netta, akustim daɣen ur tezmireḍ ara ad telseḍ myetti (meqlubi). Amaru iwata ad yili d amsɣaru(objectif).
— 163 —
Tabadut n tirrugza
Ma tettḥunuḍ ɣef win ur nesεi tirrugza, am win imegren i tmest, am wakken ur texdimeḍ kra, yerna ad terɣeḍ, ad tagmeḍ ccḥani. Ma d netta ur iẓṛi telliḍ. Qqaren imezwura : «Win ur nesεi nnif ittawi-t wasif.» Win yessεan nnif ittḥadar ɣef imenzayen-is, ula d medden ttεawanent. Maca win izwaren yečča nnif-is ula i as-d-xedmen ifeḥliyen.
— 164 —
Tirawt
Gedha i wid d tid yettarun s tutlayt n tmaziɣt, d taɣawsa igerzen s waṭas. Maca, akken greɣ tamawt, llan wid d tid isseqdacen awal atrar, ihi awi yufan ad ten-ttṛecimen, ad ten-id sefhamen ɣer taggara n uḍṛis¹, iwakken ad fehmen wid d tid yeɣɣaren, acu i d-yenna uḍṛis*.
* texte
— 165 —
LḤUSIN AMEΓNAS YEǦǦA-YAΓ
Lḥusin Sbaε ameɣnas n tmaziɣt yewweḍ anda ara naweḍ, ad yettwaṛḥem, tigna-s di talwit, yazen-d ṣbeṛ i twacult-is. Nella nemyusan deg iseggasen n 90, asmi yella yettaru s tmaziɣt, deg Uɣmis Tamurt, nettaru-d akken deg-s di sin d yimeddulal nniḍen, d yiwen n umyaru yettarun s waṭas s tutlayt n tmaziɣt, am akken nettemyaru tibṛatin nek yid-s, ayen din n tikkal. Tibṛatin-is n tmussni d imagraden-is am igertyal. Yiwet n tikelt yessawal-iyi-d di tilifun akken ad nemlil deg uxxam n yidles n dda Lmulud Mεemri, yili nek lliɣ unageɣ ɣer Ihran(Wehṛan) akken ad mlileɣ d umedyaz dda Ɛebdella Ḥaman (tigna-s di talwit), ihi rriɣ-as, nniɣ-as "ar tikelt-nniḍen a dda Lḥusin, at-a yessawel-iyi-d umedyaz ameqqran dda Ɛebdella Ḥaman", yerra-yi-d yenna-d s unecṛeḥ "ahya bnayen! Dda Ɛebdella cedhaɣ awal-is". Sarmeɣ ad as-rreɣ tajmilt i dda Lḥusin s tebṛatin iyi-d-yura, ar deqqal deg uɣmis-inu, neɣ deg usebter-inu.
21 di cutembir 2021
— 166 —
TAJMILT I UMEDYAZ DDA ƐEBDELLA ḤAMMAN
Deg waggur n cutembir d useggas 2018, yemmut umedyaz ameqqran Dda Abdella Haman (ad yettwaṛḥem), imaziɣen ur gin kra n tejmilt yuklal. Yemmut umeddakel n usefru deg iṣuḍ laεǧeb n "wawal n wuzzal" akken yeqqar. Yeqqar diɣen deg wawal-is "isuḍ deg-i Lfaraddusi !!". Naεya neqqim akken deg-sin nettawi-d isefra s nuba deg wexxam-is di Wehṛan; naεya neqqim akken akked umddakel-is n yal ass Dda Yidir At Amran ; nunag akken di kṛad di tmesrifegt ɣer tama Tbatent (Batna)deg useggas 1994, asmi nella deg Wegraw Adelsan Amaziɣ; nessawel-d tamedyazt n usmeɣnes ɣef tmaziɣt; nega isaragen ɣef usentel n tmaziɣt. Nek si tama-w, giɣ-asen tajmilt s snat n tdiwenniyin netta Dda Muḥend Uyidir At Ɛemṛan (ad yettwaṛḥem), ffɣent-d deg Uɣmis Tamurt . Netta yemmut Illew ad t-yeṛḥem iɣsan-is di lǧennet, ad εezziɣ tawacult-is d warraw-is, ad sen-d-yeg Ṛebbi ṣbeṛ, tamettant ɣef medden s umata.
Asefru agi fell-as:
Seg wasmi i d-illul yukiYefka-yas Ṛebbi
Di ddunnit werǧin yeṭṭis
D ameẓyan yebda tikli
Taḥirfatt-is d anadi
Ad d-yesbin taneṣlit-is
D awal n wureɣ i aɣ-d-yewwi
Tamaziɣt yiss tefukti
Yewweḍ i yebɣa wul-is.
08 di cutembir 2021
— 167 —
Ini-yi ay ul qessiḥen, d acu n ubaɣur yessɛa ddɣel?!
Ttṛebga n tarwa
Llan imdanen ur bidden ara ɣer ttṛebga n warraw-nsen. Netta iwata amdan ad imeslay arraw-is, ad ten-iwellah ɣer ubrid n ṣwab d ubaɣur. Awelleh-nni, d umeslay-nni am wakken yura kra ɣef twerqet tamellalt, acku agrud illul-d zeddig ur yelli kra deg wallaɣ-is, mi ara t-meslayen, neɣ ad twellhen, imawlan-is d iselmaden-is, ad d-iffeɣ wayen-nni deg-s, am wakken uran adlis s timmad-is. I ma ur urin kra fell-as amek i d ixef-is? !!! .
— 169 —
Fukken-ak!
Inna-ak yiwen ɣef wayen i d-ttaruɣ di facebook : fukken-ak! Nniɣ-as : teskerkiseḍ. Nniɣ-as : nek aqli s 3 4 n yimagraden deg wass kečč ad i d-teqqareḍ : fukken-ak? Yanna-k : mačči d iḍṛisen. Yenna-k : d les jaime. Nniɣ-as : imken d kečč iyi-tt-sinyalin ay amcum, kečč tettasmeḍ iban tebɣiḍ ad iyi-tɣelbeḍ. Yenna-k : ala a Ɛmeṛ d nek ara ixedmen tagi!? Maca s uqeṣeṛ kan i s-nniɣ akka hhhhh
— 170 —
Neqqar deg inzi : yewwi-t-id wawal. Neɣ : yewwi-t-id umeddaḥ di teqsiṭ-is. Neɣ Mgal: ur t-id-ye...
Awal n teqbaylit
- At zik ǧǧan-d
- Sut zik ǧǧan-t-d
Snat n tenfaliyin-a mgarrdent yal yiwet s talɣa-s. Talɣa tamalayt/at Talɣa tuntit/sut. md: mi ara d-nini "sut zik", ad negzu d tilawin n zik. Mi ara d-nini "at", ad negzu nettmeslay ɣef yirgazen, ur illi ɣef tsednan. .
— 172 —
Win yebɣan ad iɣɣer nura-d, win yebɣan ad isell nenna-d. I syen akkin, yal wa d acu i t-iceɣben.
AGMUḌ DEG TIRA N TMAZIΓT
Ladɣa s tutlayt-nneɣ Tamaziɣt, win ur nessin ara ad yaru yiss, iwata iwakken ad yerzu ad tt-ilmed, ciṭṭuḥ ciṭṭuḥ, ad yuɣal umdan ad tt-yettaru s tuqna n wallen, war tucḍiwin. Ma d ilugan n tira, iwata iwakken ad nesεu kan yiwen n ubrid ara isdukklen tutlayt. Tutlayt n Tmaziɣt iban-d ubrid-is s tlatinit, am wakka i tt-ttaruɣ nek d wamek akk i tt-ttarun imura d iselmaden n Tmaziɣt. Tura ma d win ilemden, ismeckukkul sya ɣer da di Facebook(deg umedya), wicqa, d ayen i yessen, ma d win iseεwajen smaεmada, ayen ur iwata, acku awfan tutlayt-nneɣ, ad yicbiḥ wudem-is, wala ma yecmet. Tura lḥemddulah, llan ttawilat s wacu yezmer ad ilmed umdan, ladɣa sya di internet, llan isnasen (les applications), deg-sent ad naf imawalen, anasiw (le clavier) n tmaziɣt, artg... Ihi tira s tucḍiwin ittenfalen, ur iwata ara ad ilint.
14 di fuṛaṛ 2025/2975
— 174 —
Akken qqaren : ulama nheddeṛ akka, mačči d awal kan i d tirrugza, ḍefṛen-tt yigan d tigawt.
Asfuggel n umenzu n useggas n Icinwaten
Ass n 10 di fuṛaṛ i sfuglen Icinwaten ass amenzu n useggas-nsen, am Yennayer i wumi semman "Dṛagu". Xedmen-as tameɣra meqqren, smektayen-d ansayen-is, s usfillet d tejririn i tettalles tsuta i tsuta.
— 176 —
TIKTI N WESDAWAN
Ayen ur uḥtameɣ ad d-yeḍṛu, d ayen uɣur ur rriɣ ara lwelha akken ad d-yaru fell-i walebɛeḍ taɣawsa. Yiwen n wesdawan s yisem-is Arezqi Ixeṛban(Arezki Ikherbane), si tɣiwant nneɣ n Tmizar iyi-d-yettren yiwwas ɣef tmedyazt-iw d wayen smuhuleɣ deg yidles d tsekla tamaziɣt, i wakken ad yessiweḍ asenfaṛ-is n tesdawit, tamuɣli-s ters ɣef tmussni tamaziɣt, iswi n wesdawan yeqsed tallelt d wesnerni d wazal i tutlayt tamaziɣt. Ad as-nini meṛṛa tanemmirt, tajmilt-ik meqqret, affud ameqqran di leqdic-inek, abrid i d-neǧṛeḍ yelha ifaz, d abrid deg ddan meṛṛa imeqqranen yessafagen tikerkas s tezmert n yemru, am ass-a ad tumreḍ, ad tawḍeḍ ɣer yiswan-inek.
10 di fuṛaṛ 2019
— 177 —
Ixuṣ fṛank i dduṛu. Dduṛu ma ixuṣ-itt fṛank mačči d dduṛu.
Ay uḥṛic
Yenna-id yiwen yiwwas : tettemcabiḍ aṭas ɣer Amar.
Nniɣ-as : Umreɣ nezzeh imi ttemcabiɣ ɣur-s.
Yenna-d : Isem-ik aεni keččini?
Nniɣ-as : Aεmeṛ
Yenna-id : tḥeṛceḍ keččini
Nniɣ-as : ur gganeɣ ara alama ččiɣ imensi! hhhh
— 179 —
Diminu
Yenna-yas umurar n ddiminu "ma tɣelqeḍ ččiɣ-k, ma tserḥeḍ ddamneɣ-ak". Acḥal telha tagi! Di 1940 tturaren ddiminu di leqhawi. Yenna-yak yiwen n umɣar(ad isgunfu di talwit), si taddart-nneɣ. Yenna-yak, "imir-nni ttɣiman ɣef igertyal, tturaren ddiminu ɣef usendduq n usɣar, am wakken tturaren tiddas ineǧṛen ɣef teblaḍin, deg ufrag n lqahwa".
— 180 —Yelha win yemmalen ayen yessen
Awal ɣer umedyaz yezga yettili, s tesrit neɣ s usefru, iḥemmel ad d-yini ayen imeqqin, ad t-yezreε ad s-slen medden, ad lemden deg wayen issen. Yelha wemdan ilemden, yelha win imalen ayen yessen, ad uɣalen medden ad issinen, ad uɣalen ad mmalen ula d nutni i wagad i sen-isellen, imir d abaɣur ara yilin di tmetti, ad teǧuǧeg, yif-it ma ulac tamussni, ma ulac ad tettbin d asuki, neɣ yir abrid ur nelhi i tikli.
— 181 —
Wwiɣ-awen-d awal. Akken i as-yenna win-a : « d ayen i wumi nezmer.
UGUREN N UDLIS N TMAZIΓT
Γaḍen-iyi imura i d-isuffuɣen s tutlayt n tmaziɣt imi idlisen-nsen ur teddun ara akken iwata. Zgan cektayen msakit, wid d tid akk i d-isuffɣen ssḥisifen, zgan ttarun-d ɣef talluft-agi. Lemmer nelha, yili win ara d-usuffɣen nesla yiss ad d-naɣ adlis-is s umata, deg-s d tallelt(d aεiwen), deg-s ad d-nelqeḍ tamussni d tussna. Maca εeddi kečč ad naweḍ ɣer wennar-agi! Nessen abrid nexḍa-as.
— 183 —
Leǧnan
Asefru n Si Muḥend U Mḥend amedyaz ameqqran n teqbaylit yewwi-t-id ɣef ugama s unamek(llmaεna):
Ẓẓiɣ leǧnan s llxetyaṛQwan deg-s llenwaṛ
S kra dekṛen yilsawen
Llaεneb lleḥmeṛ buεemmaṛ
Llxux am llεembaṛ
Lleḥbeq u llwaṛd mlalen
Yak nedder ɣezzif laεmeṛ
Alarmi s-neḥdeṛ
Ksan-as imeksawen
Yettwakkes-d deg wedlis "Isefra n si Muḥend U Mḥend", yura Lmulud n At Mɛemmeṛ
— 184 —
Ur d-qqar ara kullec
Yenna-k yiwen n unelmad : «tesneḍ ad teslemdeḍ maca illa wayen tettettuḍ ur t-id-teqqareḍ ara. Neɣ ahat ur tebɣiḍ ara kan ad t-id-tiniḍ?» Nniɣ-as : «ehah. Ẓṛiɣ. Ma fehmeɣ-k-id, s tidet ttaǧǧaɣ ciṭṭuḥ ticki ẓṛiɣ yella win ara t-ikemmlen. Iwata ad teǧǧeḍ ciṭṭuḥ i uselmad nniḍen terza temsalt. Ma kecmeɣ-as deg usentel-is, izmer ad irfu fell-i.» Yenna-k : «ihi am win ixeddmen deg Canṭi, yal yiwen s umahil-is. Ur ittekki ara usexleḍ d irwayen.» Nniɣ-as : «aselmed mačči d tafuṛut.»
— 185 —
Aqlaɣ deg "Imerɣan", kecmen 4 di fuṛaṛ ad ffɣen ass n 18 agi zadat-neɣ. Imir ad kecmen iεezriyen...
Talluft n yimezwura
Lhan akk imezwur-nneɣ imaziɣen i d-yekkan timidwin(leqrun) deg umezruy, sḍelmeɣ-ten deg yiwet n tɣawsa ur nessεi amedya, imi ǧǧan tutlayt-nsen tamaziɣt, ur urin yiss, armi d tikli ad tenger. Cwi kan kkren-d wid yessnen ugar-nsen, rran-tt-id di tmettant. D dda Lmulud Mεemmri i aɣ-d-innan "tamaziɣt tettwaru am tutlayin nniḍen", dɣa nuɣ awal-is neffeɣ di tillas ɣer tafat.
— 187 —
Dda Ḥend Saɛdi yura ɣef Dda Lmulud n At Mɛemmeṛ
Dda Ḥend Saεdi yura-d adlis s wazal-is ɣef Dda Lmulud n At Mεemmeṛ(iziɣer-is di talwit), isban-d tirrugza-s, ɣef sin iberdan, Lmulud n At Mεemmeṛ akked d tegrawla n 54, anda yella d yiwen n umeɣnas ameqqran iǧuhden s tussna-s s yimru. Nugan-d fell-as imǧuhad n tegrawla imeqqranen, Ṭahaṛ Usseddiq d Mḥemmed Yazid. Yella diɣen Lmulud n At Mεemmeṛ i d-yerran ɣer tudert tutlayt d yidles n tmaziɣt. D yiwen n udlis i d-yernan uzzal i ubrid n tnaṣlit, tanemmirt d teɣzi n tudert i dda Ḥend Saεdi.
🖊22 di fuṛaṛ 2025
— 188 —
Win yebɣan ad yekkes lḥif ad yekker mi ɛziz yiḍes.[Inzi]
Iɛezriyen
Ass-ayi i kecmen IƐEZRIYEN di tegrest, 7 wussan ad ffɣen ass n 25 zdat-neɣ. Imir d ass ANEKCUM N TEFSUT d ass n 26 di fuṛaṛ.
— 190 —
TAMEDYAZT-IW AMEK-ITT
Inna-yak yiwen :— Tamedyazt-ik ur tt-fhimeɣ ara!
Nniɣ-as:
— Ulac i isehlen am tmedyazt-iw, tebna ɣef llsas n tigemmi, d umezruy, tettkemmil s usentel deffir wayeḍ, alama tewweḍ ɣer ssqef.
Yenna-k:
— Zik selleɣ-ak di ṛadyu ɣer Gerruj Rabaḥ, anda akk i d-εeddaḍ sliɣ-ak. Nniɣ-as:
— Ɛeddaɣ-d azal n 30 yiberdan. Ɛeddaɣ-d di yal ṛadyu n imaziɣen iḥemmlen tamaziɣt, di yal tidukla iḥemmlen idles d tutlayt-nneɣ, di yal adeg i as-ifkan azal seg ul.
Yuɣal yenna-ak
— Tura keṛhen ad slen i tmedyezt yelhan n tidet. Nniɣ-as:
— Nek ur ttaǧǧaɣ ara tamedyezt ad teɣli, imi mačči d ayen ittwaḍeggaṛen, win ara d-yawḍen ɣer tmedyezt, ad as-iniɣ "ecc akkin!". Yenna-k
— Uḥdiq i grefden ayla-s
Nniɣ-as:
— Twwwwwalaḍ tura imi tfehmeḍ. Akka ad ak-iniɣ tanemmirt!!
21 di fuṛaṛ 2024
— 191 —
Tutlayt n tyemmat yusa-d usmekti-nes 21 di fuṛaṛ, ad t-nqablet s usmekti n wamek i d-tuɣal tutlayt n tmaziɣt si tmettant.
15 di fuṛaṛ 2024
AMEƔNAS
Tajmilt i yal ameɣnas iqedcen ɣef tutlayt n tmaziɣt, iḍelli d wass-a. Tajmilt d tamezwarut i wid yezwaren ṛẓan-d asalu, am: Bulifa, Wali Bennay, Imac Amar, Mbarek At Mangellat, Amar At Ḥemmuda, Lmulud Mɛemmeri... Date: févr. 15,2019 /10:53 AM— 193 —
TUTLAYT TAMUDDIRT
Tutlayt n tmaziɣt tella tedder di timawit d timiḍwin, tnegger tsekla-s cwiṭ cwiṭ. Nuɣal armi niɣil tutlayt ur tettwaru ara. Tura tuɣal-d d tamaynut deg wakud-a amaynut imi tesεa arraw-is d ifeḥliyen d imussnawen imeqqranen deg umaḍal icban : dda Lmulud n At Mεemmeṛ israfeg yiss am lbaz deg igenwan n umaḍal, agdud-is iwala tutlayt-is deg igenni am yiṭij deg wass, neɣ am tziri deg iḍ, dɣa yumer yiss yerna-as affud s tehri tuɣal-d tmaziɣt ɣer warraw-is, attan tura tumer yid-sen, yal wa ta d ammur i as-d-ifka : tasekla, tamussni, tussna, yerna s tira. Tamaziɣt n tidet d tira, tira d tudert n tutlayin, win iḥemmlen tutlayt-is ad yaru yiss iḍṛisen, imagraden, idlisen di yal tawsit. Affud igerzen i tid d wid ittarun yiss.
— 194 —
ITTWAMLEK/TETTWAMLEK
Neqqar -it wawal-ayi i win neɣ tin yessεan akka kra d zyada ɣef imdanen nniḍen, imedyaten gten : yiwen neɣ yiwet icennun, neɣ iseffruyen, neɣ ijeddben, neɣ iṣeḍṣayen, neɣ ittkacafen, artg. Neqqar diɣen D AREKRUK/D TAREKRUKT εedlen deg unamek akked d umezwaru. IttWAMlek yeQreb ɣer wawal n TAYRI, win i as-ifkan azal ameqqran i kra tḥirfat yecban tid i d-bedreɣ di tazwara. Akken ara isell i wayen iḥemmel ad ittefriwis fell-as s tayri.
— 195 —
Cḥani ur nemɛin
Llan widen yettmeslayen taɛṛabt, iɛeṛbawalen(les arabophones) ur ɣ-ḥmilen ara, ttɣunzun-aɣ imi nessmeɣnis nesseqdac tamaziɣt, ur ẓṛin ula d nutni d tutlay-nsen di tillawt, lemmer ssinen amezruy yili d fṛaḥ ara feṛḥen, d aɛuzu ara ɣ-ttɛuzun. Tamaziɣt d tutlayt-nneɣ s umata s Ižžayriyen.
— 196
Win ur nesɛi lbaḍna
Mi ara k-inin : « Yiwen ismar-d (isneɣel-d) akk tacekkaṛt-is gar medden di tejmaεt.» Yaεni ur iǧǧi kra deg ul-is, kra yellan deg-s yenna-t-id. Llan wid yeqqaṛen ɣef wa : « yeqṛes, ur issεi ara lbaḍna.»
— 197 —
Tutlayt n tmaziɣt ur tengir ara
Tutlayt-nneɣ Tamaziɣt ttmeslayen-tt d imelyan, ttarun-tt d imeyaten, neḥrez-itt d leqrun ɣas di timawit. Acu ara nagad fell-as tura imi i tt-nettaru? S immal ad d-rennun wid ibɣan ad tt-issinen, yettaɣ lḥal d aya i ḥemmlent tutlayin timuddirin. Tamaziɣt gar tutlayin timuddirin. Iwata kan ad nkemmel s tebɣest imi abrid yeqεed, ad naɣet abrid n tussna, abrid n tira, tussna tira s tutlayt n tmaziɣt. Win iḥemmlen tutlayt-is, yeshel akken ad tt-yissin d umatu, iwata ad tt-ilmed, ad ittxiqi mi ara yerzu ɣur-s. Ihi win iɣran amagrad-a ad t-id-smektiɣ
— 198 —
Tutlayt n tyemmat d tigzi tamezwarut n umdan, fell-as i terna yal taɣawsa.
Quest ce quil faut écrire ?
Quelqu’un m’a dit un jour — Qu’est-ce qu’il faut écrire en littérature ? J’ai lui répondu: </> — Il faut écrire tout ce qui est important, tous ce qui restera, aux lecteurs, comme souvenir. Il ne faut pas écrire ce qui est médiocre, banal.
— 199 —
Asenfali s wazal-is
Nekkat ad nessali asenfali n tmaziɣt d teqbaylit, maca tugett zerrin kan fell-as, amzun d tutlayt tajenṭaḍṭ s wacu i d-nettaru. Γas tikkemict tettarra-d i teɣri, maca mačči ciṭuḥ imaziɣen i yellan di fasebbuk, d igiman. Tesetḥa ger tutlayin! Tamaziɣt i tt-isewten d arraw-is! D wa i d aɣwes ameqqran-nneɣ, a d-nḥelli taɣawsa s yilɣi d umerret, ar deqqal ad tt-neṛẓ, neɣ ad tt-nner ar deffir uεrur? Wiss anwa tebɣiḍ ad tt-yemhel, neɣ as imudd azal?!
— 200 —
Win yekkaten deffir waɛrur
Win ikeṛhen wayeḍ, neɣ yussem deg-s, ad ikkat fell-as deffir n uεrur-is, ma iweεεa-as izmer ad icetki fell-as. D leqlil n umdan ara tafeḍ iṭṭef iman-is ɣef wannect-a, anagar win icuban izem, acku izem iteddu srid, ur iseqdac ara taḥṛaymit. Ihi, win yekkaten di medden am win izellun...
— 201 —
Ccna ɣef leqṛaya
Aṭas n icennayen i yeccnan ɣef leqraya, amedyaz Lwennas Maεṭub yessefra-tt-id akken iwata. Yenna :
«Acu ara ɣ-d-teg leqraya, ma ur nefhim ara, tiɣri-neɣ ḥed ur s-isell..»
— 202 —
A bab n tmussni
Zik amek qqaren? "a bab n yiɣil(ddraε) inek awal", ur tezmiṛeḍ ad tafeḍ aqerru n taddart ur yessεi ara iɣil, acku imir-nni d iɣil i yettsewiqen, seqdacen iɣil s waṭas medden, daymi teddunt temsal akka. Tura ibeddel wakud, akken qqaren "uḥdiq yawi-tt".
— 203 —
Aεwin ttawin warrac d tullas mi ara maggren tafsut : acebbaḍ, amsemen, tiɣrifin, llesfenǧ. Ad d-uɣalen s tmuqinin izeǧigen.
— 204 —
Aqli senfali-aɣ ɣef site inu, deg imukan nniḍen iban-iyid ibεed ɣef imeddukal. Ad awen-iniɣ anṣuf s yal yiwet s yal yiwen i d-irezzun yal ass ɣef wadeg Tamaziɣt ass-a.
— 205 —
Ixuṣ-it wayen ssεan akk medden, yefka-yas ayen ur ssεin medden.
Msizzel
Msizzel* d yiwen uɣarsiw yettazzalen s waṭas, (aɣyul lexla) di tazzla yugar aɣyul, yugar aεudiw, ahat yezmer ad iselḥeq 100 km deg uslag. D win-a iwumi qqaren s tefṛensist(zèbre). Netta d amellal yessεa ijerriḍen d iberkanen akk di tfekka-s. Ifṛensisen semman-as akka, d isem-is i d awal-is, imaziɣen daɣen kif kif.
* deg umawal: Imiṣred. s tefṛensit: le zèbre— 206 —
Abuxxu
D abuxxu i aɣ-d-ibux, iḍelli d wass-agi, ur iwit ara ugeffur nezzeh, walaɣ tiregwa ur uzzilent ara, d alxas kan i lexsent. Tewwet s ttawil, akal yesswa kra, iqwiṛen umren. Igenni mazal icudd, d aberkan s usigna. Ahat ad d-yernu ad d-yili s waṭas tirecki d uzekka, ad ikkes uɣilif n waman igenni.
Abuxxu: aẓeṛṛeq, ur yewwiḍ d aṛucu— 208 —
Agad yettmilin
Ma twalaḍ yiwen uffay yewwet yiwen uffay am netta, ur sḥissif ara, ẓẓeṛ send ɣef wacu i t-yewwet. Am akken tzemmreḍ ad tesleḍ i medden kkaten deg-s ɣas ma ẓẓṛan tidet, acku widen ssenden ɣer zzuṛ, mi ara teẓṛed tidet, ad tafeḍ win ittewten iḍlem, win-a i t-yewten iḥudd widak imeḥḥen, yekkes-asen tabarda.
— 209 —
Ittbeddil zman
Tamurt n Ikṛen , zik ɣer din iregwlen medden, tura atnan d nutni i iregwlen, ihedem-d fell-asen unarag-nsen(lǧaṛ-nnsen) Putin, aselway n tmurt n russ, s yigen (leεskeṛ) d tleffuɣin(lbbumbat), rewlen ǧǧan ixxamen-nsen d ilmawen, yiwen ur yezmir ad ten-islek si lmuṣiba! Aɣref yettuɣaḍ, mi ara twaliḍ yenfa deg uxxam-is, yeggan di beṛṛa(igwerdan, imɣaren, irgazen, tilawin) irna di tegrest, di tmurt n usemmid, Ikṛen ucayleleh! Di tifawt n wass-a, s immal ttkemmilent tleffuɣin, s immal tterrurin izedaɣen. Ad iqerreε Wuzmir i yugaren aya!
ass n 2 di meɣres 2022— 210 —
Seg zik i ttraɣ ad senfaliɣ
Ad awen-iniɣ, akka i senfaliyeɣ seg iseggasen n 90 armi d ass n wass-a. D acukan, tura ay axiṛ ɣef zik. Zik ttaruɣ s yimru ɣef uttafttar, ttaruɣ tikkestin am yiznen, yal tikkest kfiɣ as-geɣ uṭṭun-is, war azemz, armi semdeɣ aεemmuṛ, timwessin ay uriɣ, ahat yewwed wagim. Mi d-tusa tikti ad tt-aru s uɣiwel ma ulac ad tṛuḥ ur tt-tteqḍaεeɣ ara s inziz n wallaɣ-iw. Yuɣal d ayen uɣeɣ tanumi. Ihi ibeddi ulac a wid iran tutlayt n tmaziɣt seg ul!
Asenfali: s'exprimer ass n 02 di meɣres 2022— 211 —
Tanemmirt i Ɛebdennuṛ
Wwin-aɣ-d aseggas-a la fibre optique ɣer Izarazen. Abdennour Haddous i yewten fell-as armi i d-tella, netta d yiwen n umassan di taɣult-agi n Lezzayer Telecome, nessarem-as affud ameqqran d usnemmer s ufella. Am wakken ara nesnemmer ixeddamen i tt-id-iṣawḍen, xedmen s wul yerna deg ussan n ṛemḍan. Atan yal taɣawsa tesṭali, mazal kan aserreḥ i imezdaɣ s umata. Nessarem ad d-lhun d wuguren ad ten-frun wagad teεna temsalt.
Ass n 22 .04. 2023— 212 —
Targit
Nettazzal, am wakken di targit, ylili iḍaṛṛen-neɣ ttwarrzen anda bedden i ten-mazal. Ahya tawaɣit nɣil newweḍ s asirem, netta ur d-ittban s ani la nteddu, ur d-ittban yiswi, s immal ittwexxiṛ s immal. Akken qqaren : « ittakk-d Ṛebbi lhem i win i as-izemmren.» Nuɣal nuɣ tanumi yid-s, am wakken nella di tṛakna, nezmmer ad as-nefk isem : « Tafelsuft» neɣ «zheṛ.» Am wat zik yennumen tazeqqa n wakal, taguni di taka, s ufella n tkanna, ddaw-as d addaynin n uctal. Anda tebɣuḍ teddiḍ ad d-tuɣaleḍ alama d ɣur-s. Deg iseggasen n 40 ladɣa akka i tella tudert n wat zik-neɣ.
— 213 —
Tiktiwin n yicenga
Ma walan-k icenga tettemcabiḍ ɣer imarrawen (lejdud-ik) ɣas bnu ɣef yiman-ik; ma walan-k d ṣifa nniḍen ad ak-ssεun d ameddakel, ɣas ṭṭeṣ ɣef sin imeẓẓuɣen. U aya d ayen yellan d agmawi(c'est naturel), mačči d tidet kan.
— 214 —
Ageffur
Ageffur la yekkat tura, akud yexṣeṛ, yekkat s uzayaḍ, ihi yella waḍu, igenni iɣumm s usigna, tamurt tɣumm s wagu. Agad d tagad iteddun, d wagad d tagad inehṛen iwata ad ɣur-ken iman-nnsen ɣef ɣelluy d uneqlab.
7 di nwambeṛ 2021Tezdi lehwa
Ass-agi tezdi daɣen, neǧǧa-tt tekkat deg iḍelli deg iḍ, di tifawt nekker-d nufa-tt-id tḥelles, mazal tettkemmil, ar tura akka mazal tekkat ur triti ara. Ubayen lehwa, neɣ ageffur ah.
16 di nwambeṛ 2022— 215 —
Ixeddim s neyya
Deg wasmi ttaruɣ, ala ayen yelhan ixedmeɣ s tira-inu, urǧin smeɣreɣ iman-iw s yimru, akken qqaren "ala agudu i yettimɣuren". Rriɣ ayen din n tejmilin i imussnawen n tmaziɣt, akked imeɣnasen -is. Mačči d yiwet n temsalt. Ttaruɣ am nek am wid ittarun, ittεawanen di twizi ɣef tutlayt d yidles-is. I syen akkin, ulac d acu sarmeɣ ad uɣaleɣ, neɣ ad d-ɛemṛeɣ imelyunen s teqbaylit. Qqaren-iyi-d imeɣriyen : «tgerrez tira-k, zeddig wayen txeddmeḍ, iεǧbi-i aṭas lḥal». Yif ma qqaren-as iḥetteb iman-is, ittzuxxu, neɣ iteddu ɣef uɛebbuḍ-is, neɣ maḍi ur yessin tabruyt, artg... Ulac am tidet, wala tikerkas isefṛaḥen.
Amar Tafat, 9 di meɣres 2024— 216 —
Taɣawsa tamaynut
Tella tɣawsa ad tt-naf zik tessεa azal d izumal, zik mačči menwala ad att-yekseb, Tura ad tt-naf «yeǧǧa-tt lawan» menwala iseqdac-itt. Acku rnan-t-d tɣawsiwin timaynutin fell-as, tidak i tt-yifen, yuɣal d tidak i ṭṭafaṛen medden. Din ara naf yal taɣawsa tetteddu s medden.
ass n 10 di meɣres 2023
— 217 —
Ticki i tt-yečča umdan ɣer daxel iqqaṛ-as : Ar daxel a yul!
Nek d amaziɣ ttaruɣ s tmaziɣt
Nettaru i wakken ad as-nernu affud i tutlayt n tmaziɣt, am wakken llan wid iḥemmlen ad d-inin "Taqbaylit", s tsekla taqbuṛt d tin n tetrart. Nek d amaziɣ aqbayli ttaruɣ-d ayen slan imeẓẓuɣen-iw, ama zik neɣ tura, ttiḥmileɣ ad awen-t-id-ssiwḍeɣ, d awal, d inzi, neɣ tanfalit. Kunwi ma tennam-d Tanemmirt, ad awen-semmiɣ "Uḥdiqen yegzan". D acu i d tudert n umdan? Ur iwata ad nerr di tama ayen yellan di Teqbaylit ad t-neǧǧ ad t-neɣden wussan, efk-as tilelli i wawal akken ad ikemmel tiddint di tmetti ideg yuɣ tanumi yettcali, idles yelha ma yeččuṛ alama yettenfal, wala ma nesseɣres-it, neɣ yettban-d yuɣ tiyita.
— 218 —
Kra n tenfaliyin deg umyag ZENZ
Izenz iman-is: yefka iman-is d asfel, ibbuṣa deg ilɣi n ixeddim.
Izenz-d iman-is: yenna-d "d iri-yi, ttakreɣ, skidibeɣ!
Izenz amdakkel-is: icekkem-it, ikcef-it, icebweh-it, yefka-t i twaɣit
— 219 —
Amek neqqar i weqcic iqebḥen
Ma nkemmel-d ɣef warrac, neqqar "aqcic-ina d bu tfelquqin", yaεni, itteqliliḥ, yewεeṛ, ittnaɣ, ittaweḍ medden, iqbeḥ, ittarra taqemmuct i wid i t-yugaren, ur ittqili yiwen. Ttberrin-d deg-s medden s waṭas.
— 220 —
Tismin n tkerkas
Yeqqar-as : « sεiɣ tismin.» Amzun akken s tidet ! Ad d-isell Ṛebbi ad iččeḥ! Netta yezga s tguni alam cuffent wallen-is, alama d tameddit i d-ittenkar. Axṣim-is yessaweḍ adrar, netta mi d-yekker, iteddu mazal-it yeṭṭes, atan iṭṭaḥ-as i udrar s tqabact, yeqqar-as : «ad sneɣseɣ i wedrar!» Issefṛaḥ ul-is. Axṣim-is ur itteriti deg imuhal, yezga yettnerni udrar, netta mazal-it di tqabact n wawsay am temɣart deg uqwiṛ. Ula d taqabact-nni tamcumt tettenṣal-as, imi ur ittṣeggim tiɣawsiwin-is, d asmeḥtel kan i yesmeḥtil deg imuhal-is. Akka i tṛuḥ ddunnit-is umeɣbun.
— 221 —Tamacahut n Ṣibbus
Ttallsen-d, asmi neṭqen yifṛax, yiwet n tikkelt gan timsizzel, anwa ara iɛellin s waṭas deg genni, ula d ṣibbus ittekki. Ihi, tebda temsizzelt ara ttɛellin, yal wa d anida i t-yessaweḍ lǧehdd-is. Ṣibbus d netta akk i d amḍɛafu, i d amecṭuḥ gar yifṛax, maca yufa-d tiḥila imi i teḥṛeṣ tegnit, iwata ad tt-id-tawi di miḥlal d amezwaru. Amek yexdem? Irkeb s ufella n waɛrur n lbaz, ifren lbaz acku d netta i yettɛellin nezzeh gar leḍyuṛ. Yeẓṛa d lbaz ara iɛellin akk ɣef yifṛax, ulac win ara yawḍen anda ara yaweḍ, mi yeɛya lbaz tewweḍ s aḥdid, ṣibbus ad yernu tirni d asawen, ɣer din yiwen ur yezmir ad yaweḍ. Akken ay tṣaṛ, lbaz ittɛelli-ittɛelli armi i d-yettban annect n uxeclaw, ifṛax nniḍen feclen, lbaz diɣen yefcel, ṣibbus imir nni i d-yestufa. Timsizzelt irbeḥ-itt ṣibbus.
Maca akken yebɣu yili, di tidet, timsizzelt d lbaz i tt-yewwin, di tkerkas yewwi-itt ṣibbus. Maca diɣen akken qqaren "tiḥeṛci rnu-tt ɣer tigzi", imi win iḥeṛcen ittmeyyiz, yerna ittsellik iman-is Win iẓewṛen diɣen s wazal-is, yesɛa taɣara. Izem ɣas yeǧhedd yewɛeṛ isweḥel-it wuccen. Uccen diɣen ɣas yeḥṛec yufa-d win i t-yugaren, isweḥel-it inisi. Ihi, yal yiwen s wazal-is; yal ywen d taɣawsa i t-yessulin, akken ula d imdanen.
— 222 —
Reviewed by Amar Tafat
on
janvier 22, 2026
Rating:


Aucun commentaire
Dites vos commentaires en toute démocratie seulement avec respect