Inzan n teqbaylit - proverbes kabyle - adlis

Publié le 10 janvier 2026


Italian Trulli

Inzan n teqbaylit

I d-isbuḥet Amar Tafat


Imezwura ǧǧan-d inzan, d awalen yesεan anamek, deg nettaf acabi ɣer temsal yebɣan ad aɣ-εeddint. Nettaf-iten d leslak di tegnit iserfen, yal tikelt nettaddam-d deg-sen wid netteḥwiǧi deg umkan iwulmen, ttban-aɣ-d amzun d tafat i wallen,mmalen-aɣ-d iberdan yettawin ɣer tirrugza d tigzi, am wakken i aɣ-d-skanen abrid n ddiri i wakken ad nanef fell-as.
Ticki i d-yusa yinzi ɣer wallaɣ ad t-id-nini, ad yerzu amkan-is, ad d-neḍḥu am wid yestaεfan. Awal deg umkan-is, yesεa azal meqqer, am win yuḍnen yeḥla. Am wakken ara naf tutlayt n Tmaziɣt tesεa azal yiss-n m'akken tella di timawit. Mi ara k-yini yiwen : "leflani yessen taqbaylit", iban ad t-naf yesεa idles, yessen ula d inzan d waṭas n isafaren-is. Ladɣa tutlayt d idles-is imawi yeččuṛen, i tt-isadren armi i d-nelḥeq deg-s iḥricen mazal qqimen-d ɣer imeskaren imawiyen yecban imɣaren temɣarin, leqḍen-d ɣur-sen imeskaren n tira, ladɣa : inzan, isefra iqbuṛen, timucuha, d temεayin, d wayen yellan s umata d tigemmi i d-ǧǧan imezwura-nneɣ iqbuṛen di yal taɣult. Imeskaren uran immuden di yal taɣult. Ihi tutlayt n Tmaziɣt(ladɣa Taqbaylit) ayen i tt-iselken di tmettant d agdud-is i tt-isedduyen di timawit s wul d uḥraz, seg imi ɣer tmeẓẓuɣt, seg tmeẓẓuɣt ɣer wazal-is di cfawat, armi d asmi i d-kkren imassanen i s-igan leqrar s wayen ara t-idir i lebda, wa d abrid n tira. Tura attan tutlayt n Tmaziɣt teččuṛ s yidlisen n tsekla tatrart, d widen n tussna, mazal u mazal ad d-tteffɣen, yeεfa Ṛebbi fell-as, teslek di nnger. Am wakken tesεa amkan meqqren deg iẓeḍwan imettiyen, tesεa Tasuqilt d Google, mazal lxiṛ ɣer zdat. Tura arrac d tullas qqaren-tt deg iɣerbazen n tmurt, yal wa ta, d acu yessaram ad d-yeffeɣ yis..

«

Xellun-tt i εecṛa, iεmeṛ-itt yiwen. »

Inzan ara tafem deg umuɣ-agi d widen ssneɣ akked widen i selleɣ ɣer medden di timawit tamirant. Inzan-a banen d iqbuṛen, llan seg zik n zik, imi kan leqbayel gan-asen azal, wa ittaǧa-ten-id i wyeḍ d aymi i d-qqimen, maca zik d zik tura d tura, tura llan walallen n tira, i wakken ad neḥrez kra yellan d imawi di tgemmi-nneɣ. Ur iwata ad naɛgez, imi at tura ur s-zmiren ara i timawit am wid d tid n zik, ahil n wemdan tura yeččuṛ, ur ittaṭaf ara wallaɣ, mačči d yiwen n talluft i yellan deg-s. Ihi s tirawt ayen nura ur yezmir ad tečč tatut, mi tnudaḍ fell-as ad afeḍ. Ihi amahil yezga yettkemmil, mi d-iɣli yiwen n yinzi ad t-id-aruɣ, ad t-rnuɣ ɣer wummuɣ-a, am win d-ittalqaḍen iɛeqayen n uzemmur. Ihi aya d asullef i wakken ad d-nerr inzan n tgemmi-nneɣ seg timawit ɣer tira, awfan kan ad temmed tirrect.

Inzan n teqbaylit iqbuṛen

« kkateɣ deg-m a taḥrirt, nek tetteɣ deg (i)disan-im »
Qarren diɣen « εaned axiṛ, wala ad tt-ḥesdeḍ ».
« win ikecmen ɣer lǧennet yerr-d tawwurt».
« tjaṛa geḥbiben i tella, iḥbiben ur d-sewqen ara »
« argaz yellan d lmedheb, ad yeṛṛeẓ wal'ad yawi lɛaṛ »
« iṛuḥ wul ad d-ikkes lxiq, yufa leḥbab d imuḍan »
« anwa i d zman-ik ay ifker/akka i d-nekker »
« wa yufa-d tamellat, wa isew-itt, wa iseqceṛ-itt, wa yečča-tt...»
« alɣem ur issikkid ara taεrurt-is»
« menyif tidet qeṛṛiḥen, wala lekdeb isefṛaḥen »
« s kra n win ijehlen yegguǧ, yeǧǧa-d tarwa-s di twaɣit »
« awal-iw am deffu, ar deqqal ad dd-inulfu »
« win ittasmen di gmas, d iman-is i yesamas »
« yir lqim ur ittleqqim, yir (a)xṣim hdeṛ neɣ qqim »
« xellun-tt i εecṛa, iεmeṛ-itt yiwen »
« mi k-ṭfen sbeṛ, mi teṭfeḍ ẓbeṛ »
« yesers uḥeddad tafḍist, irfed-itt mmis »
« tettru tasa ɣef tasa d tin i yqerben ɣer wul...»
« ad k-wten ɣef yirden, ad tettuḍ timẓin »
« ur teččiḍ ur terbiḥeḍ ay ul, ur temniɛḍ di ccḥani » 

— 5 —

« iqejjiṛen-is deg wbellaɛ netta iṭṭamaɛ dellaɛ »
« iṛuḥ laẓ ɣer laẓ iseqa-yas-id d usemmum »
« axxam-is ur as-yezmir lǧamaɛ yeṭṭef-as amezzir »
« besmelleh ḥemdullah »
« anda t-ttedduḍ ay afḍis, ɣer nger uqerruy-iw »
« tilisa bwawal d tilisa n wakal »
« iḍebbalen wwin tislit, imeksawen uɣen tiɣrit »
« iles aẓidan iṭṭeḍ tasedda »
« win ijaḥen iṛtaḥ, win iɛemṛen d acu i d-yessuli »
« d lḥewj n turin, i geseknafen tireɣlin »
« tesweqɛeḍ-tt s tuɣmas-ik, kkes-itt-id s wuglan-ik »
« ḥanun zanun am umcic nnig lkanun »
« neẓẓad neggar awren »
« tadukli yid-k ay uccen, rebḥ-ik iban yiss-i, ma nɣiɣ-d yid' ad teččeḍ, ma nɣan-iyi ad iyi-teččeḍ»
« win ur nesɛi nnif, awer t-id-yaf lexṛif »
« winur nesɛi nnif yettawi-t wasif» « win isuguten awal di ddaɛwessu i yettnawal »
« cɣel n yiwet ibedd, cɣel n snat isenned »
« taqrint n uɛudiw s aɣyul »
«icbeḥ wuṛẓig ay ajeǧig ililli»

— 6 —

« tewɛeṛ taǧalt, tamɣart tečča seksu di tḍellaɛt»
« win umi lliɣ d tasa allen-is am zyab, win umi lliɣ d turet ala lecfuṛ i gbezgen»
« lemɛanda n tnuḍin yenɣan argaz ur yuḍin»
«teǧǧa argaz-is di tesga, tṛuḥ ad tɛezzi wayeḍ»
« ssuq n tlawin sebɛa yam ur yefri»
«qbel ad d-teldiḍ imi-ik ẓṛiɣ d acu ara d-tiniḍ »
« s wenǧaṛ i gettuɣal d aneǧǧaṛ »
« yeṛɣa mmi yegla yiss-i »
« s yiɣil aberkan i ntett aɣrum azedgan» «awtul xfif rnan-as ṭbel »
« Aɛli ur tt-ittaǧewɣef Aɛli »
« azger aceṛqi ittḥadar ticcewt-is »
« anwa yesεan aεinqiq am win n ulɣem, ur d-iqqar awal alama i t-imeggez.»
« afus ur t-weεεaḍ ad t-kerrceḍ suden-it d asuden »
« ur ttiṛẓig akken ad k-susufen, ur ttiẓiḍ ad ak-seblaεen »
« awfan ay iger-iw ad tifeḍ akk igran»
«win iṛẓen deg uɛebbuḍ ur ittenejbaṛ ara »
« win yeččan yečča wur nečči taṛbut tekkes»
«ulac win yufan tamemt isusef-itt»
«zman uṛeḥman»

— 7 —

«akken yenna wuḥkim»
«ibiw n temcict»
«awi-d tifrac ɣas ulac»
«ifra suq tenza selɛa kul yiwen iɛqel abrid-is»
«yemmut uzger tekfa carika»
«seg waman ɣer waman»
«tamuḥqranit tella, lɛeṛ ulac»
«mḍebbeṛ yezwir mačči mḍebbeṛ yeqqim»
«win yekaten iẓiwcen s ṛṣaṣ, ad d-iɛeddi yilef zdat-s ur yettaf ula d akerra»
«ungif ur ifeṛṛeq gar wagens d uddaynin»
«lamana tesbeɣ tagerfa»
«teɣli-d lemḥiba tajḍiṭ gar imiɛṛuf d tyaziṭ»
«irgazen imehrazen»
«ad taɛqel Faḍma argaz-is»
«tafenṭazit n uɛeṭṭaṛ»
«tufa tqabact afus-is»
«am win iceṭḥen i wderɣal»
«afus deg wfus taɛkemt ẓayen ad tifsust»
«win yellan inu ur as-ttesuɣ yir usu...»
«am lḥemddu di tẓallit»

— 8 —

«Ṛebbi yessen Mimuna, mimuna tessen Ṛebbi»
«iɛuyeṛ uɣerbal tallumt alemsir ittezmumug»
«ɛemmi yeɛma-yi, xali yexla-yi»
«tamussni d aɣilif»
«a lweṛd iregem-ik leḥcic ikkes-ak amkan di lexla»
«yir tagmat am kalitus, mebɛid i t-ttarra tili»
«ffeɣ ɣer beṛṛa ad tt-imɣuṛeḍ»
«ur ḥemmleɣ gma ur ḥemmleɣ win ara t-yewten»
«win ixeddmen lxiṛ ur yettili bxiṛ, win ur nxeddem lxiṛ d lmut-is ay axiṛ»
«ayen d-ifka igenni tezmer-as lqaɛa»
«win yesɛan deg udrar ur ittagad deg wzaɣar»
«ṛxa yexlan axxam n baba»
«ṭafṭaf tin Ṛebbi tettaṭaf»
«yenna-yas : tfuh a taga wwan-d ibawen»
«win i k-ibeddlen s ibawen, beddel-it s icelman-is»
«aɛaṛus ur yezmir i yiman-is yerna ajeɣlal ɣef uɛrur-is»
«tiṣeḍṣa n wedfel»
«ayen d-yefka lebḥar iḥell»
«yuddi-tt yeqqim ɣer tama-s»
«ṛay d nefṣ n lɛic, neɣ d lɛic kammel»

— 9 —

«tettaḍṣa tixsi imezlen di tin yuzan»
«ṛay ɣer bab n wawal, i weqjun ayen isawal»
«tiyita n wezduz di teylewt»
«ikker-d ufṛux ad iselqeḍ babas»
«win ur nessin ad ixiḍ izeɣzaf lxiḍ»
«tissirt Mi tent-tuɣ di reyyac, ula i d-gen iɣuraf»
«nnig ubrid ddaw ubrid, leqrar-is d abrid»
«argaz yellan d lmedheb, ad yeṛṛeẓ wal' ad yawi lɛeṛ»
«yir argaz yif-it lḥif»
«menttif ṣbeṛ yir mensi»
«ṭeɛam yezwar taẓallit»
«aɛebbuḍ am lembuḍ»
«aɛebbuḍ al'akal ara t-yaččaṛen»
«di ddiq i d-yettban wergaz»
«bedd ad twaliḍ, ṛuḥ ad d-tawiḍ, qqim ulac»
« ayen tzerɛeḍ, ad t-id-megreḍ»
« ittusu yebɣa seksu»
« tayaziṭ n at belqasem yiwen webrid i tessen»
«ala aɣyul i ynekkṛen laṣel-is»
« am nek am kečč a ǧamaɛ neɣ tifeḍ-iyi s tḥeṣiṛt »

— 10 —

« sin igelliden deg yiwet n teɣrast »
« ddu d umeksa ad tekseḍ, ddu d ṭaleb ad teɣreḍ »
« nekkni nettḥebbiṛ rebbi yettḍebbiṛ »
« awal ma wezzil yefra ma ɣezzif ad d-yini kra »
« akken illa wass ad t-yeks umeksa»
« icedha lqaḍi lleft »
« ulac times mebla ddexxan »
« bu yiles medden akk ines »
« ttif win umi gran wussan wala win umi zwaren »
« lemḥibba-nsen d asawen tamussni-nsen d aɣilif »
« iles yettḥawal-itent, aqerru yettaɣ-tent »
«lehna teḍmen leɣna »
« imɣi n ṣaba maɛqul s ddaw tmurt i d-ittmuqul »
« Tameṭṭut d lsas argaz d ajgu alemmas »
« tissirt timɣerreqt »
« d cmayet i gettcemiten, d imaɛfan i gfuken aman »
« aẓeṭṭa iqerṣen »
« asmi tella neyya aḥayek iddal meyya »
« laman wwin-t waman »
« yečča lmal yefṛeḥ bab-is »

— 11 —

« zedwa n uḥerbebu »
« amṣeṛṛef ittṣeṛṛif babas izaǧaw timẓin »
« lemḥadra tugar leqḍaɛ »
« ad t-qeḍɛeḍ lbabuṛ s uɣyul »
« ɛeṛḍeɣ abuhal yečča-t akk »
« senɣel a win ur nettagem, ṣeṛɣ a win ur nzeddem »
« aɣenǧa bwerway... »
« ṣḍeṣayen ihedman »
« uɣalent wulli d tiɛllafin »
« d cwiṭ kan i gmelliḥen »
« taxabit yečča wuccen iɣrem tin ur ixdim yillef»
« imenɣi n watmaten deg ciwi mi kkren ad yeɣli »
« lmut yiwet, sebbat aṭas »
« teqqel tmeɣra d amyuqen »
« allen jaɛlent awali ulac »
« ma sweqmeɣ ḥemddulah, ma cḍeɣ stafillah »
« acu k-ixuṣṣen a bu ɛeryan d tixutam ɣef iḍudan »
« ddiq deg ul gella »
« ayen i k-yeǧǧan eǧǧ-it »
« ayen teǧǧiḍ ad k-yeǧǧ »
« d lmeḥna i gesefruyen »

— 12 —

« d lmeḥna i gettṛebbin irgazen »
« lǧerḥ iqqaz iḥellu, yir awal iqqaz irennu »
« siwel a bab n wawal! Izwar-iyi bab n wakal »
« siwel a bab n wakal! Yurez-iyi bab n wawal »
« aẓaṛ yeṭafaṛ tara »
« akken mcaban i mǧazan »
« akken i s-tṛuḥeḍ i Rebbi ad ak-iṛuḥ »
« win ur nessin ad yeddem ayɣer ittaddam!?»
« tagella d lmelḥ »
« anda teqqen tyug' i tebra »
« win iṭṭṣen di tṛakna iqqaṛ-as cetwa teḥma »
« win yeččan tayaziṭ n yiflis iheggi tin-is »
« ittɣiḍ inijel aquran wama azegzaw la yettru »
« ečč-t ay imṛabḍen tedɛum, ečč-t a leqbayel tecfum »
« ay aqbayli ittaǧǧan gma-s yeɣli »
« ma d-yarew ubudu lexṛif »
«ay asmi teṛɛed ur tewwit, ɛamayen ur tuddam tiqit»
« win iṣebṛen yettnal » « sken-iyi-d lmelk ak-d-sekneɣ tilisa» « uqbel ad tt-zerɛeḍ timẓin ẓeṛ qebel am iga wakal »

— 13 —

«anwa i kem-icekkṛen a tislit, d yemma teḥdeṛ xalti »
«iwet-iyi uṛumi cektaɣ-as i gmas »
«axxam n weḥwaṣ d axxam lexṣaṣ»
«yuker ḥedṛeɣ yeggul umneɣ »
«Win yeṭṭṣen di tṛakna yeqqaṛ-as cetwa teḥma »
«Tarewla tenfeɛ bab-is »
«acu ara teččeḍ ay iɣid di tefsut »
«ur ḥmmleɣ gma, ur ḥemmleɣ win ara t-yewfen »
«Win i tt-yeṭṭfen di cedda yemmut »
«uqbel ad tewteḍ aqjun, sikked udem n imawlan »
«senddheɣ amcic, isenddeh» tajeḥniṭ-is »
«menyif ṣbeṛ yir mensi »
«ayen d-iger lebḥaṛ iḥell »
«win iḥemmlen tacriḥt n tsekkurt, ur ittɣima ɣef tmeṣaṭ-is »
«ewwet uzzal mi yeḥma »
«Di leḥsum i teṛwa teqjunt aksum »
«Lhem ur d-nusi d abrid ur d-yufi »

— 14 —

Tamawt :

Tinfaliyin n teqbaylit i nessawal deg wawal n timawit, am wakken nezmer ad tent-neseqdec di tira. Nek semmaɣ-asent tinfaliyin, am wakken llan wid d tid i ten-yernan ɣer yinzan.

— Aserwet beṛṛa n wennar
— Yeffeɣ i ubrid wungif
— Yekkat tagest deg ucḍaḍ-is
— Nexṣeṛ-d am seksu
— Eṛwu ay aglim tiɣṛit
— Tisegnit daxel n walim
— Am seksu ddaw texsayt
— Awal-ik ɣef ddema-k
— Awal am teṛṣaṣt
— Lexyal n tebḥirt
— Ur nettak afus
— Teḥka tlemmas i rrif
— Yeṛṛeẓ deg uεebbuḍ
— Iqḍeε-d tiḥeṛci
— Ibiw n temcict
— Sser am uεeqa n lleft
— Iteddu ɣef uεebbuḍ-is
— Exdem tafeḍ
— Mačči d awal kan
— D isem-is i d awal-is
— Talaba n sser
— Itett di tbarda-s...
— Ulac xallik i tessirt
📝 Iwata: Inzan n teqbaylit d agerruj i aɣ-d-ǧǧan imarrawen-nneɣ d asullef i wakken ad sen-neg leqrar
✅ Anṣuf s tirza-nwen ɣer ublu-inu! Ǧet-d awennit d asebɣes. Merci de visiter mon blog ! N’hésitez pas à laisser un commentaire

📗 Idlisen n Amar Tafat:

Abrid n tafat - Ungal
Ageffur n tefsut - adlis
Awal n umedyaz - ammud n tmedyezt


© Tous droits réservés – Lecture autorisée, partage permis avec mention de la source. Reproduction, téléchargement ou utilisation commerciale interdits.
Inzan n teqbaylit - proverbes kabyle - adlis Inzan n teqbaylit - proverbes kabyle - adlis Reviewed by Amar Tafat on janvier 10, 2026 Rating: 5

Aucun commentaire

Dites vos commentaires en toute démocratie seulement avec respect

Idlisen - œuvres

Wali adlis tebɣiḍ :