Yusef U Qasi amedyaz n tallit n 17 Sd.MƐ/Uṭṭun 01

YUSEF U QASI AMEDYA N IMUSSNAWEN

TAZRAWT YURA AMAR TAFAT


 

Ma yella rziɣ a d-ssegziɣ, neɣ a d zerweɣ tamsalt n yiwen n umedyaz ameqqran, neɣ amedyaz amezwaru n teqbaylit, Yusef U Qasi n At Jennad, yella di taggara n tallit n 17, leǧwahi n 1770 di tallit talemmast, akken i-t-id-yewṣef dda Lmulud n At Mɛemmeṛ. Si tallit talemmast akkin ɣer teglest, neɣ send-is, ur nufi abziz n usefru n kra n umedyaz yuran s tmaziɣt, ɣas ulama gwran-d kra n yismawen n yemyura n imaziɣen yuran s tlatinit, yecban: Saint Augustin, Juba2, Apulé... I d-yegwran anagar tussna taɣerfant i tettalles tsuta i tayeḍ, yecban tmucuha d yinzan, d isefra n lḥenni di tmeɣṛiwin n at zik, ula d wigi sawalen tura talɣa-nnsen d taqbuṛt, llsas-nnsen kkan-d si tallit talemmast, yella deg-sen yiman n wenbaz Aṭeṛkwi, neɣ n ṭṭṛad mgal Aṭeṛkwi, am...


Ihi i wakken ad yessiwe walebεa a d-yaf tura akka, tamedyazt yessefra s umata umedyaz amezwaru di tallit-is n 17, imken d awezɣi, acku liala n tutlayt-nneɣ tella yagi qiqet di tillay-is yezrin(n tillas)  n tatlayt neɣ n timawit(oral). Wid iqeben cwi ɣer tallit taqbut ufan-d nib, am Ifensisen: Auguste Moulieras, G.Hanotau, Henri Genevoix, rnu Izzayriyen yecban, dda Lmulud n At Mεemme, Bensdia, artg... Ladɣa Ifensisen agi, d ibzizen n isefra i d-fkan deg yidlisen-nnsen, win yessmeɣren yefka-d ka n isefra n Yusef U Qasi, Dda Lmulud yessawe kra n tirrect n wazal n caeṭ(30) n isefra yelhan. Acimi? Acku, iban am lemri, imi Yusef yedder aas deg At Yanni imezwura, yezdeɣ din-a ɣur-sen armi d asmi yemmut; tis snat Dda Lmulud ilueq-d imɣaren iqeben ɣer tallit n Yusef U Qasi; u tis ka i tent yugaren, yessεa zhe, imi Salem At Maεmme d babas n Dda Lmulud, d yiwen n umussnaw n teqbaylit, d amnadi, d aerraz n tsekla taqbut, yessen d igiman n isefra iqbuen, abaεda wid n Yusef-U-Qasi, acku d yiwen n umedyaz yettra s waas mačči d kra Salem.

Ihi nib fellas ad yili akkin d wakka ɣef umedyaz-agi, ad nejbed anamek-is ugar d wugar. Nudaɣ fell-as u-mazal, ayen i d-ufiɣ, d tamedyazt neɣ d awal, uriɣ-ten-id, neɣ ad ten-id-aruɣ, akka w'iddren, ayen i d-yura fell-as Dda Lmulud a t-id nernu ɣer tirrect a t-id nernu a t-id nessken, a t nessali deg wazal acku, ɣur Dda Lmulud uɣur tella terni tameqqant, deg wedlis-is "Isefra n Teqbaylit Iqbuen" neɣ s tefensist "Poèmes Kabyle Anciens". Acku daɣen adlis-a yemluqa, nessarem ad tazzel teẓṛigt-is tikkal nniḍen ugar s waas di tmurt nneɣ imi d adlis yessεa azal s waas, degs agerruj n tmussniwin tiqbuṛin.

Tikti yugaren tikti, d ccan n umedyaz-a(d wid i t yecban meṛṛa) ma yella banen-ed imuhal-is, d isefra-s d wawalen-is, ma ulin s afell-a. D azal i tutlayt i yedles d uzzal d abaɣur i tmetiyin. Qqaen deg yinzi Ifensisen "Les grands esprits, cest les grandes nations". D acu kan a-d-nini "anadi n win yessεan zhe". Ad εeṛḍeɣ si tama-w d tezmert-iw, akken a d-ffkeɣ ayen i-giɣ fellas si 1990 ɣer dagi, a d-ffkeɣ yiwet n tezrawt yeččuen s-umezruy d tmedyazt n Yusef di tallit-is, degs ad yili wayen sliɣ ɣer yemɣaren n wai n At Jennad, ɣur kra n yemyura, am Dda Lmulud n At Mεemme, deg wedlis-is "Isefra n Teqbaylit Iqbuen", Auguste Moulieras "Timucuha n Leqbayel", Bensdia deg wedlis n Henri Genevoix "Tudrin n Leqbayel", d wayen yellan meṛṛa fellas.

Ma d ayen uriɣ yagi fellas, ma tufam kra n wanza n imagraden teɣram i d-yeffɣen di kra n yeɣmisen n tmaziɣt, am weɣmis "Tamurt","Izen Amaziɣ", artg... Yettaɣ lal, akka i-d abrid n unadi, i-d abrid n tira, ulac aɣawes (lεib) degs.

Ihi tikelt nnien, tazrawt agi ad tili s seddis n tneqiin ara yili daxel d abaɣu ɣef Yusef U Qasi d tamedyazt d umezruy, mgal amnekcam di tallit-is, d tmussni n tqbaylit:


1)D acu i-d Yusef U Qasi?

2)Yusef U Qasi deg At Jennad

3)Aselmad di Tfuɣalt

4)Azbu n At Jennad mgal Aṭeṛkwi

5)Tamussni d ttmedyazt

6)Taggrayt

 

Deg weḍṛis agi, ma nufa texle tmedyazt n Yusef, maca ad ttbin s kra n iecimen n tussna ɣef ansi id-tekka, di taggara n usefru. Ula d awal ma yezzi fellas, yal wa d amek i-d-iweṣṣef Yusef U Qasi deg yeḍṛisen-is.

D acu i-d Yusef U Qasi?

Yella d yiwen n umedyaz-amussnaw yeddren di tallit talemmast yezrin azal n tmiwin d uzgen aya ɣer dagi. Akka i nnan yemɣaen nneɣ. Ma yella d agad yuran fellas yakan yecban imeqqranen am, dda Lmulud n At Mεemme, dɣa netta yenna: "Yusef U Qasi yella di tamii n 18, leǧwahi n 1770 i-yewwe asuref n Yillew"

Mesub send a d-tadef Fansa tamurt n Lezzayer, mazal d Aekwi i-yekmen tamurt. Yusef yedder asmi ttnaɣent teqbilin d ttudrin n Leqbayel ɣef izuɣa wagarasent, akk d Wat Qasi n Temda Lebla yellan d adabu n tallit. Netta imir nni iban-ed am yiij ɣef tlufa s tmedyazt-is, d ttebɣest-is, d ttmussni-s. D yiwen n umedyaz yessefruyen amenddayer ger iffassen-is, ad yewet kra n tikkal fellas a d-yebru i-tmussni(yaεni, asefru yennumken). D yiwen n umedyaz yessεan aswir di tmussni, acku yessεa iswi s isefra-s, mačči d amedda kan.


D yiwen wemdan yessakwayen

Yessebɣas win yuklalen

Yettnemmir amussnaw bu truggza

Isezɣan win iwaεṛen

Yettεayaṛ amesbaţli d wungif, d win yettdarin.

Yettaru imeḍṛa(ad naf isefra-s d amezruy s timad-is).

Yettqaddaṛ Taṣṛeṭ d Lawleyya.

D aselmad deg yegrawen.

Annect-agi s-umata a ɣ d-ibin di kra n yidlisen n imussnawen yuran ɣef yimedyazen n tmurt n Leqbayel. Asmi i d-tudef Fansa ɣer tmurt, yiwen umussnaw isem-is General Hannotau i d-ijemεen isefra-s netta d kra n imedyazen abal: Mu Saεid Amlikec, Laǧ Raba, Mu At Lmessεud, d Yusef U Qasi. Daɣen Dda Lmulud di tneggura agi, yessnerna azal n Yusef d imedyazen-a, yerna-d aas nnien, deg wedlis-is yura "Isefra n Teqbaylit Iqbuen".

         


Ihi amedyaz a t naf d yiwen wemdan inudan tamurt n Leqbayel s-umata, ayagi i-lmend n tdukli d ttegmatt d lxi ger Leqbayel. Yezga deg Gawawen ger At Yanni d At Wasif imi yella wemgirred garasen. Wigi zik d icenga garasen, zzgan d amceččew armi ɣellint tmeggra(llan isefra d inagan yessawel...)

A ṭṭiṛ yufgen iεella

Ifer huz-it

Ḥebsen leǧwad lemḍilla

Ḥedd ma neẓeṛ-it

Assen ur yerbi slam

Mi myuggen ṭṭṛad n twaɣit

Tlatin esbeɣ kamla

Sarden emme-it

Ay d-iqqimen deg ṭṭwila

Γef teqbaylit

Kra bʷin yeṭṭef edd lɣila

Ičča-ten ṭṭṛad msakit

Ttreɣ-k a waed lwaid

A Llah ur neṭṭi

Ddaεaɣ-k s ṣḥaba laεyan

Aεli d yifiqen-is

Tege-aɣ gelǧennet amkan

Jmaε akka d-nettessis

 

Maca Yusef yekkat armi i-ten yefra, yessaεdel-iten s webrid n tissulya, akken ur ttuɣalen ara ɣer tid nnsen. Ameḍṛu-ya nnan-d d ayen werǧin neḍṛi, imi Yusef d amussnaw ameqqan yessεan tarmit, d amdan bu tirfatt. Γef wannect-a yella d anagi usefru yessawel umedyaz ɣef At Yanni d At Wasif:

"Ɛuddu Bellah ya laif

A lexba i d yettasen

At Yanni d At Wasif

Sliɣ s yebiben nuɣen

Ɛuddu Belleh ya laif

Temlal eba d yefisen

Tini i-wid iεebʷjen awal

Acimi teddarayem"

At Yanni zik d udiqen ɣas waεṛen nezzeh maca ɣef izerfan nnsen, maca a naf ttqaddaen nezzeh amedyaz Yusef U Qasi ugar n Lawleyya nnien, sellen-as, ttaɣen awal-is di tegwnitt iserfen. Γef annect-a yenna Yusef:

Nek d At Yanni grent tesɣa

Nutni inu nek baneɣ nnsen

Nek ur lliɣ d anekka

Nutni ẓṛan i-d-ttakken

Nek ur lliɣ d anekkaṛ

 

Yerna wayeḍ ɣef At Yanni yenna:

Ḍḥu d lmersul

Belleh, a ṭṭi, ma d wi fessussen

Abrid-ik mellul

Ers i lwadd, zger Iftisen

Sellem εla Ṣṭembul

At Laebεa d At Lesen

Γur At lmaεqul

Awal n wab At tkemsen

Ur degsen amehbul

Bexlaf w'iedqen yessen

Ma abenk s wul

Ma tru a k-id eḍṣen

Yusef U Qasi iban d bu taktiwin, yenna diɣen:

Cwi nettεeddi fellas

A w'ibɣan segs yimɣu

Ma d aas ur t nettaǧa

Ammer w'iteddun meɣṛu

Ladɣa At Wasif cuffen fellas imi iεuzz aas At Yanni nutni ala. Yiwwas yella yekkat deg At Wasif, yusa-d yiwen wergaz yewwet-it-id s wawal iqeṛḥen yenna-yas-d "Ac'i-k-id yewwin ɣerneɣ?"
"Yak tenni-as"

Nniɣ a bab n Sidi

Tlata tuddar nni keffunt

Syen ur zegger sani

Yerra-yas Yusef yenna-yas:

Belleh ar k azneɣ a ṭṭi

be zik huzz afriwen

Lembat-ik deg At Yanni

Axxam n lεaz deg Gawawen

I-tlata tuddar nni

Ur yidsent ssεedleɣ yiwen

 

Yusef U Qasi d amussnaw, yessakway medden, yenna:

 

Bismillah a nebdu laul

A ladeq ttessis

Kateɣ lemεani s zun

Sakwayeɣ lǧis

Zεayem i-ten yettaǧun

Yessen deg ul-is

Yenna daɣen s tgzi-s d ttmussni-s:

 

D ul-iw i d ccix-iw

Abrid i-ɣer iyi yenhe a t aɣeɣ

D ul-iw i-d afrag-iw

Abrid ɣef iudd ixeɣ

Yusef U Qasi di tmurt-is At Jennad

Tteswia tis snat n Yusef, a ɣ d tbin ugar n tmezwarut deg wnamek, imi ma nezrew-it nezzeh a t naf yettemcabi ɣer Nnbi, neɣ yuɣ abrid-is, acku yemhel aas ɣef teqbilt-is deg At Jennad, maca ar deqqal yunag s anda nniḍen.

Γur At Jennad Yusef U Qasi mačči kan d amedyaz, maca yella uma d amussnaw. Akka i-yettwassen d aeddad n wawal, d bab n ṛṛay, anda tella tεeddawit yefra-tt.

At Jennad d netta i-ttwekkilen akken ad yemmeslay fellasen asmi ttnaɣen nutni d At Qasi ɣef uzaɣa n At Jennad. Belqasem n At Qasi yella d agellid di Ɛemawa, maca wagi yesdukkel adabu netta d wemnekcam Aekwi. Yella deg wawal "At Qasi ekmentt si Tizi armi d Ttizi" ekmentt si Tizi n At Ɛica(Tneya n yimir-a) armi d Ttizi n Wekfadu. Yaεni tamurt n leqbayel s-umata deg yfassen nnsen. Amedyaz Yusef yella yedder di tallit nni n uk, Aekwi yellan d anbaz ɣef tmurt n Lezzayer s-umata. Yusef U Qasi di tallit agi yella d yiwen wemdan yukin, ur yeqbil ara ẓẓu n Uekwi neɣ n waye, yeseb-it d anbaz ur yelli d ameddakkel am temnain nnien.., Yerna yusa-yas-d mgal, yaεya iqubel-it netta d imezdaɣ n tteqbilt-is n At Jennad, asmi yeṭṭenun umedyaz(yella umezruy ɣef annect-a, ẓṛet "Azbu n At Jennad mgal Aekwi". Ad naf deg wmezruy n At Jennad, nuɣen nutni d Uekwi aas n tikkal. Ayagi ad t naf deg waas n yedlisen n umezruy i-d-ullsen kra n yemyura yecban "José Nil Robin", ladɣa aneggaru ya yulles-ed amezruy akken yessefk, ur d-isedda anagar Yusef U Qasi. Ballak ur terzi ara temsalt n tmedyazt, neɣ ur s taεǧib ara tikti d ttsartit taɣewwaɣt (rebelle)n umedyaz Yusef U Qasi.

Yusef U Qasi yella daɣen deg wakud anda ttnaɣent teqbilin, d llaεṛac d ttudrin d iderma. Netta si tama-s iferru ger wigi, yerna s tmedyazt-is yettweif-ed, yeǧǧa-d amezruy n wayen yeḍṛan. Amedya, asefru ya:

Win ur nedi

Ass n ttlata mi d tettcuddu

Kul azniq la d-ieggi

Kul tiɣilt la d-ttfuu

I tin ur yebɣebbi

Ɛeddik m'tt negge aẓṛu

Yerna daɣen ɣef ass lexmis, yenna deg wawal-is:

Belleh a ṭṭi ma d w'iserrun

Ddu deg llyaǧ

At Yanni lεez n tudrin

Sellem At waggus meraǧ

Ass lexmis mi yasen zzin

Ikker waεjaj

Ibda lbaud lexzin

La yettenaǧ

Xems'usebεin ay geɣlin

Γef Tewrirt Leǧaǧ

Ar ia mazal-ten din

I tembʷeṭṭaǧ

Ɣer tεessast ggaren aεwin

Kul yum d asraǧ

Ulac tifrat yiwen ddin

Γas ma texla neɣ a-tt-ggaǧ

 

Am akken daɣen ara t naf yessεa amezruy yessεan anamek, acku ur yettezzi ara kan di taddart-is, yeffeɣ beṛṛa n teqbilt-is yerna yega aas n yigan yelhan. Tagi nenna-d fellas yagi(taqi yefra ger At Yanni d At Wasif) maca a d-nuɣal ar deqqal ɣer tiyi.

Deg At Jennad yella d yiwen wemdan yessεan inzer d ttruggza, acku ieṣṣa tadukli di teqbilt-is. Deg yiwen wemkan meṛṛa i-ttennejmaεen At Jennad, ṭṭef-itt-id seg taddart n Tmaεsit alama d ttaddart n Ubia, ttennejmaεen akw di Tfuɣalt. Γef waya yenna umedyaz deg wawal-is:

 

Ma nennejmaε di Tfuɣalt

Bu teci yawi-tt-id

Ma nennejmaε di Sidi Menu

Bu neyya yawi-tt-id

 

Sidi Menu yettaɣ lal imir d lemqam, am tura, yella degs lǧameε n talit, taqubbett, tella temεemmet, ferrun degs tillufa n imezdaɣ, ferrun di tlawin din-a, yerna tella degs tillumda n leqwran yessɛa aṭas n inelmaden i wumi ssawalen "ṭelba". Ttagan-as ttebyita. Sidi Menu qqaen "d yiwen n lwali, iǧehden s waas n lbehan, yettaǧa amzur iɣelli-d ɣef tuyat-is. Akken i-s-ssawalen "Sidi Menu bu wemzur yeddal tuyat". Yezga yettɣima di "Lemmam" deg wmadaɣ ddaw taddart n Tmizar deg wemkan isem-is "lxelwa". Netta yella yusa-d di taddart n Iεekkuren, yessεa slid tafunast, armi i d-ieṛḍeq ɣer taddart n Tmizar, qublent At Jennad s tumert, fkan-as tawellitt di twacult n At Lhamel. Netta deg wmur-is daɣen yefeh s Wat Jennad, nnan-d yenna-yasen: "s-ani tuggadem, erret-iyi tawwurt n tqubbett ɣer din". Gan akken.

Tafuɣalt s wazal-is, d amkan n yedles d ttsartit, d amkan n uɣewwaɣ, din i tettcuddu, din i-ttheggin i-ṭṭṛad mgal Aekʷi, neɣ At Qasi, neɣ mgal kra n lεec nnien ijewen At Jennad.

Nnan yiwwas, Yusef yeba yuɣ-it wakud deg At Yanni, wissen amek i-d-iu wau, At Jennad niqal kkren ad myebun am yirden ɣef llu, yal ajmayεi yessewεe fellas Tafuɣalt, yal wa yeqqa-as: "Tafuɣalt agi tebεed fell-i, wezzaf n tikli". Ihi qeblen, frantt, yal tama di teqbilt ad ttennejmaε deg wemkan-is, kra deg Weɣrib, kra di Tfuɣalt, wiya deg Wbia, feqen akken myeqaben imezdaɣ.

Asalli yewwe Yusef U Qasi, yusa-d, ijmeε-iten-id ɣer Tfuɣalt, yerra-ten d yiwen akken llan am zik, yerna ad ttennejmaεen di Tguɣalt. Γef talluft-a nnan-d yewwi asefru, yenna-yas:

 

D lεali ssuq!

....

Abia uɣalen d Iflissen

At Laεde d Izerxfawen

Yegwra-d ........

Ad wteɣ agejdur yissen

Γef wazal n tegmatt d tdukli yenna Yusef deg wawal-is:

 

A llemmam a k neceyyeε

Neqqel deg yifeg-ik aεjel

Γer Yezwawen arraw n sbeε

Win yaεran waye a t idel

Awin yufan bu cwayeε

Ard a s immel

Lif n tegmatt yewεe

Yessewat ddel

Iεdawen ad ebben fellas

Ad fellas sewqen yedder

Yenna daɣen ɣef yinzer d ttrugza:

 

Nek d afi d Ajennad

Sɣu ebbi i-d-uɣeɣ isem.

 

Imenzayen n Yusef U Qasi ur ssεin ara amedya, yedda fellasen armi i t semman d adderwic neɣ d aεeṭṭa. Yessdukkel At Jennad akken ur sen ijellu y'ara wakal nnsen ameqqan n Uzaɣa, lemmer day ṭṭṣen a-sent ewen Wat Qasi yellan di tallit nni ǧehden s waas di tmurt n Leqbayel.Yessdukkel-iten daɣen i-wakken ad tteqqim tugna n At Jennad ur tɣell'ara, acku di tallit nni tella tmuqanit s waas, lεec iweεan i-waye ad yedem fellas, a s yečč ayla-s. Dɣa d amedya yella-d ṭṭṛad ger At Jennad Yeflissen, ɣas ulama ar deqqal fran. Γef waya yenna deg wawal-is Yusef U Qasi:

 

Aten-i usan-d Yeflissen

S Abiza ad naɣen

Tiyita buzzal ifen-aɣ

Tazeddamt nugar-iten

Ielli nennuɣ nefra

Ass-a nuɣal d atmaten.


Azbu n At Jennad mgal Aṭeṛkwi

 

Amezruy meqqen deg At Jennad ide-s umedyaz Yusef U Qasi, wagi d ṭṭṛad gan At Jennad mgal Aekwi di mayu 1758, di zman n ijmuyaε n liεec n At Jennad am: Buwaεrur yellan afetni ameqqan deg At Jennad, wagi nnan-d iemmel-it aas Yusef U Qasi, d netta i-d aselway n ṭṭṛad, d netta i d ttayett-is, akal n-uzaɣa d Bu Waεrur i-s-yegan lema, netta d watmas At Jennad. Buwaεrur taddart-is n Welma Bwaman. Nnan-ed yeǧǧa-d awal ɣef uzaɣa amek yewεe umennuɣ-is, yenna-yas: "azaɣa n bu teɣṛu". Yella ɣer tama-s Laǧ Mu U Smaεil n taddart n Tmizar, wagi daɣen d afetni ameqqan d aeddad n wawal.

Llan diɣen wiya usan-d ar deqqal di 1800, yecban Brahim n At Yebahim n Ubizamed U Menu, Memmed n Ayt Qasi, edduc n Ayt Baa, wigi meṛṛa d ifetniyen n taggara yettnaɣen mgal Aekwi d Wat Qasi. Anejmuε aneggaru gan di Tiɣilt Feṛḥat di 1825, ɣef akken i-d-yura José Lin Robin.

Ihi ula ar deqqal n tmettant n umedyaz imenɣi d Uekwi mazal ur yekf'ara, yeḍṛa-d ṭṭṛad ameqqan ddaw n Izarazen d Ubiza, majin-as i-Wekwi armi i-t- ssrewlen. Di tazwara igzem-asen tineqlin deg wzaɣa, yesserɣ-asen igran n yirden, yewet-iten s lmoṛṭi, ieeǧ-iten ɣer wedrar, yezga-yasen-d s wadda, yeqeε-asen azaɣa, yega igwrar deg imekwan-a, ddaw Izarazen, am: Iɣil Ideqqi, Ledd, Budrar, Nezla, Iɣil Ueqqu, artg... Ayen din d iseggasen d amdeqdeq yides, sebεa n iseggasen ur yekriz uzaɣaṛ, d amdedeq yal ass!

Sebba n talluft yesserfan Aekwi d Wat Qasi d asɣa n zzan i-yra a-d-yawi di Temgu ugin-as At Jennad ad iεeddi, d amedya yeǧǧa-d awal umedyaz Yusef, yenna-yas :"a Ben Aεli eder iman-ik, nnan-i ssyadi yeḥṛem". Yerna yewwi sin isefra ɣef ṭṭṛad amezwaru, waye yegwra-d kan degs yinzi :"abrid ɣer Temgu ayes-it, asɣa uεwij ctiq-it"

Yenna-yas daɣen:

 

Yettru Aεli Ubeεirec

Deg Iɣil hbant wurfan

Yettru yeqqa-iyi Aεli

Anw'i-d abib Umejqan

I-temeε Qecba mm leɣṛu

Tamgu mm yejga n zzan

 

Yerna yenna-yas :

 

Gedha Memmed n Ayt Qasi

Lemmer di yerkib

Yewet yezwar di Lbay nnsen

Yerna ebεa deg wid

Yemutel-it med Umenu

Sebε'umi yegzem iqeṛṛa

Aεni wigi d At Jennad

Adrar ma yεuṣṣ'a t sseknun

Isefra nniḍen n Yusef d ttmussni-s meṛṛa:

 

Muend Bwezwaw aḥṛu

Umli n babas Aεme

Ur ak yessugut lehdu

Deg ul-is i-gferru cwe

Am tnina di eṛẓu

Akken i-yxeddem neɣ kte

 

Kret a-ttewtem

A Yat Jennad ur naεṛif

Beggset ul anda tefrem

Ttif Muend Azwaw lɣi

Kra yedder yettueggem

Yif ma nekseb-it axi

 

Tamedyazt d ttmussni nufa llan isefra nnien i-d-ufiɣ ɣu yemɣaen deg tudrin n At Jennad, yiwen Laǧ Aεli amuni n Tmeṛẓuga, waye d Laǧ Mu U Lqayed n Tiɣilt, a-ten-id allseɣ, sarmeɣ ad ilin d isefra n umedyaz Yusef U Qasi s tidett-ines, neɣ ma yella cuban, ihi a-s-ttunnefken xesum.

 

Qecba tebwi-d attafttar

Mi d-u tuddar

S lbael n sidi ebbi

Babas ur yettunnebdar

Yemmas d abaddar

Becci a-d-yeǧǧ Becci

Asmi lliɣ d llefel

Qesdeɣ llael

Zeggreɣ i-lwadd s-ufella

Abrid-a ttidett newel

.......

Yak werǧin yega lfaεla

Asm'iyi reben wussan

Tayerza s ddaw lua

Xeddmeɣ tiɣezza rennuɣ

Yal akufi yezzem leɣḍa

Tura mi nja

amaεeɣ Gat Cena

 

Wayeḍ :

Bismilah anebdu ankee

Akken i-s-iqedde

Ad immet deg Mataa

Irfed-ed ajgu meqqwe

Bezzaf d leqhe

Wedes ur s izmir ara

Ṛṛu yeffeɣ aksum emme

Deg wasif n Amawa

Lemiba n tura thuje

Abib a-k-inke

Mi-k-nɣan ad yettaḍṣa

Taggrayt

Ur ntettu tafenazit n At Jennad, daɣen s wazal-is, imi taggara n tmettant n umedyaz, uen ɣer At Yanni wwin-ed Yusef U Qasi s takweṛḍa, melent s tuffra deg i ger idurna n tidekt di Tfuɣalt(tama n At Gweret, nnig taddart n Tmizar n sidi Menu) gan taɛsast fellas ayen din n wussan, ammer a-d-asen At Yanni ad sent-id skeflen ula d nutni, a t rren ɣursen. Dagi i ɣ yessewhem umedyaz s wazal yessɛa, aas n yergazen i-yezran deg wmezruy, ssefran, uran, nnan, maca ur ɣursen azal am wagi n Yusef U Qasi di tmurt nnsen. D acu? Yettusema, amedyaz iban-aɣ-d mačči d awal kan, neɣ d ttajewwaqt yettefien, acku yerna-yas i-tmedyazt-is igan imeqqranen yelhan. Lmizan-is ẓẓay am win n wueɣ. Yusef U Qasi deg wakud-is, yella yenfeɛ tameti deg yettidir. A t nezrew d udem amrqqan tesselmed Ddunnit, ur yelli d aɣerbaz kan wedes, imi yal mˋara yeg kra n yigi iaɛben a t naf am akken d kra n temzizla i-yessezra yewwi-d arraz meqqwen yecban arraz n Nobel. Ihi aswir-is n tmussni yezga yettali. U Yusef U Qasi a naf yeṣṣawe tamussni ɣer tilist-is. D amedyaz ur t ntettu, yessefk a t nessisen i-yelmeyen ugar, akken ad yali wass ɣef tmurt.

 


Tifin n kra isefra d ttemsal nniḍen ɣur yergazen yecban:

 

Lmulud n At Mεemme, deg wedlis-is "Isefra n Teqbaylit Iqbuen", Auguste Moulieras "Timucuha n Leqbayel", Bensdia deg wedlis n Henri Genevoix "Tudrin n Leqbayel". José Lin Robin

Laġ Mu Welqayed n Tiɣilt(ad yettwaṛḥem)

Laġ Ali amuni n Tmeṛẓuga (ad yettwaṛḥem)

Maġid Izem Alma Bwaman

Benzidan Muend n Tmizar

Lhaġ Meyan Qasi n Tmizar(ad yettwaṛḥem)

 

 

 

 

 

Arut-ed tiktiwin nnwen ɣer tansa n email:Tamazight ass-a

 


Yusef U Qasi amedyaz n tallit n 17 Sd.MƐ/Uṭṭun 01 Yusef U Qasi amedyaz n tallit n 17 Sd.MƐ/Uṭṭun 01 Reviewed by Amar Tafat on juin 05, 2020 Rating: 5

Aucun commentaire

Dites vos commentaires en toute démocratie seulement avec respect

Idlisen - œuvres

Wali adlis tebɣiḍ :